Olumlu ve Olumsuz Duyguların Girişimcilik Niyeti Üzerindeki Etkisi: Çok Boyutlu Dürtüselliğin Rolü

Abstract

Girişimcilik niyeti, bireyin bağımsız olarak iş kurma arzusunu ve bu yönde adım atma eğilimini yansıtmaktadır (Fayolle ve Liñán, 2014). Duygular ise, bireyin riskleri göze alma, fırsatları fark etme ve karar alma süreçlerinde belirleyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır (Baron, 2008). Olumlu duygular (örneğin umut, coşku, sevgi), bireyin öz yeterliliğini ve fırsatları değerlendirme isteğini artırarak girişimcilik niyetini olumlu yönde etkileyebilirken; olumsuz duygular (örneğin korku, kaygı, üzüntü), risk algısını yükselterek girişimcilik niyetini olumsuz etkileyebilmektedir (Uncu, 2018). Çalışmada dürtüsellik, Tran vd., (2023) 5 faktörlü SUPPS-P dürtüsellik ölçeği temel alınarak çok boyutlu bir yapı olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda dürtüsellik; negatif aciliyet, pozitif aciliyet, azim eksikliği, önceden tasarlama eksikliği ve duygu arayışı gibi boyutlardan oluşmaktadır(Tran vd., 2023). Dürtüsel bireyler düşünmeden hızlıca harekete geçebilir, bu da fırsatlara yönelmelerini kolaylaştırabilir; ancak bu durum sürdürülebilirlik açısından bazı riskler barındırmaktadır (Carver ve Scheier, 1998). Bu çalışma, olumlu ve olumsuz duyguların girişimcilik niyeti üzerindeki etkilerini ve bu etkide çok boyutlu dürtüselliğin rölünü açıklamayı amaçlamaktadır. Duygular bireysel olumlu/bireysel olumsuz ve sosyal olumlu/olumsuz olmak üzere dört kategoride sınıflandırılmıştır. Bireysel olumlu duygu olarak iyimserlik ve umut; sosyal olumlu duygu olarak ise şefkatlik ele alınmaktadır. Olumsuz duygulardan ise bireysel olumsuz duygu olarak değersizlik korkusu ve gelecek korkusu; sosyal olumsuz duygu olarak sosyal korku değişkenleri kullanılmaktadır. Belirlenen araştırma hedefleri çerçevesinde oluşturulan model, ilgili analizler aracılığıyla değerlendirilmiştir. Çalışmada Türkiye'deki üniversite işletme öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinden 207 anket toplanmış ve toplanan anketler regresyon analizi ile test edilmiştir. Bulgular, sosyal duyguların (şefkat ve sosyal etkiyi kaybetme korkusu) girişimcilik niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etki yarattığını; buna karşın bireysel duyguların (iyimserlik, umut, kendini değersiz görme korkusu ve gelecek korkusu) ise ya negatif yönde ya da istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, çok boyutlu dürtüselliğin bu ilişkide anlamlı bir rolü üstlendiği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, girişimcilik eğitimi, psikolojik destek ve bireysel farkındalık açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır.