İnsan-hayvan etkileşimini evcil hayvanlar üzerinden sosyolojik düşünmek: Ankara örneği

Abstract

Bu tez, Ankara'da farklı kentsel ve yönetsel bağlamlarda insan-hayvan birlikte yaşamının nasıl kurulduğunu, Pierre Bourdieu'nün toplumsal uzam, habitus, sermaye, meşruiyet ve sembolik mücadele kavramları çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, Çankaya ilçesindeki Ayrancı semti ile Altındağ ilçesindeki Aydınlıkevler Mahallesi'nde gerçekleştirilen toplam 30 derinlemesine mülakat ve saha gözlem notlarına dayanmaktadır. Çalışma, iki farklı mahalleyi, farklı sermaye bileşimlerinin, yerel yönetim pratiklerinin ve normatif beklentilerin kesiştiği toplumsal ve fiziksel uzamlar olarak ele almaktadır. Araştırma bulguları, insan-hayvan ilişkilerinin bireysel sevgi ya da kişisel tercih düzeyine indirgenemeyeceğini; aksine kamusal mekânın meşru kullanımına, bakımın ahlaki ölçütlerine ve "makbul aile" tahayyülüne ilişkin sembolik mücadelelerin içinde kurulduğunu göstermektedir. Özellikle köpekler etrafında yoğunlaşan gerilimler, kamusal alanda kimlerin, hangi bedensel pratiklerle ve hangi meşruiyet gerekçeleriyle yer alabileceğine dair çatışmaları görünür kılmaktadır. Bu bağlamda hijyen, düzen, güvenlik ve mahalle huzuru söylemleri belirli habitusları ve yaşam tarzlarını meşrulaştıran, diğerlerini ise sınırlandıran sembolik sınıflandırma mekanizmaları olarak işlemektedir. Tez ayrıca, kentsel dönüşüm süreçlerinin sokakta yaşayan ya da sokakta himaye edilen hayvanların barınma ve beslenme imkânlarını daraltarak toplumsal uzamdaki gerilimleri yeniden dağıttığını ortaya koymaktadır. Ayrancı'da daha güçlü dayanışma ağları ve yerel yönetimin tanıma pratikleri, hayvanların kamusal meşruiyetini desteklerken; Aydınlıkevler'de benzer ağ ve düzenlemelerin sınırlılığı, bu meşruiyet mücadelesini daha kırılgan ve bireysel hale getirmektedir. Sonuç olarak tez, insanhayvan ilişkilerinde kentsel mekânın, sınıfsal konumların, yerel yönetim rejimlerinin ve sembolik iktidar ilişkilerinin kurucu bir boyutu olduğunu göstermektedir.