Türkçe tekdilli ve Türkçe-Kürtçe ikidilli öğrencilerin İngilizce yazılı üretimlerindeki hataların dil aktarımı açısından çözümlenmesi

Abstract

Bu doktora çalışması, Türkiye'de yükseköğretimde öğrenim gören öğrencilerin İngilizce yazılı anlatımlarında yaptıkları hataları, Türkçe tekdilli ve Türkçe-Kürtçe ikidilli gruplar arasında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırma, dilsel aktarım kuramları, aradil (interlanguage) gelişimi, üçüncü dil edinimi modelleri ve yapısal dil farklılıkları temelinde, öğrencilerin hata türlerini anlamlandırmayı ve bu hataların eğitsel yansımalarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışma, özellikle İngilizcenin yazılı üretiminde görülen hata örüntülerinin hem biçimsel hem işlevsel boyutlarını dikkate alarak, dilsel arka planın öğrenme süreci üzerindeki etkisini sorgulayan bütüncül bir çözümleme sunmaktadır. Araştırmanın katılımcılarını, Mardin Artuklu Üniversitesi Turizm Rehberliği bölümünde öğrenim gören, ana dili Türkçe olan 25 tekdilli öğrenci ile ana dilleri Türkçe ve Kürtçe olan 25 ikidilli öğrenci oluşturmaktadır. Her katılımcıdan ikisi tartışmacı (argumentative) ve biri görüş belirten (opinion) olmak üzere toplam üç yazılı kompozisyon toplanmıştır. Yazılı metinlerdeki dil hataları, Louvain Error Taxonomy 2.0 (LET 2.0) çerçevesinde ayrıntılı biçimde etiketlenmiş; her hatanın türü, düzeltmesi, açıklaması ve kaynağı belirlenmiştir. Ayrıca, öğrencilerin dil geçmişleri, Language History Questionnaire (LHQ 3.0) aracılığıyla çözümlenerek hata türleri ile dilsel geçmişleri arasındaki olası ilişkiler de değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, tekdilli grubunda en sık yapılan hataların dilbilgisel (G) yapılarla ilgili olduğunu, bu hataları biçim ve yazım (F), noktalama (Q), sözcüksel (L) ve doğallık/uyumsuzluk kullanım (Z) türlerinin izlediğini göstermektedir. Bu hataların büyük bölümü, Türkçenin yapısal özelliklerinden kaynaklanan olumsuz aktarım ve İngilizce dil sisteminin biçimsel beklentilerinin henüz yeterince içselleştirilmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. İkidilli grubunda ise hata örüntüsü daha farklı ve dağılmış bir yapıya sahiptir. Özellikle ZF (aktarılmış, doğal olmayan söylem), LSPR (ilgeç kullanımı), LSV (tek eylem seçimi), GVN (özne–yüklem sayıca uyum) ve WO (sözcük dizilişi) gibi hata türleri öne çıkmaktadır. Bu hatalar, hem Türkçe hem Kürtçenin yapısal etkilerinin birleşimiyle (karma dil) ortaya çıkan çapraz aktarım (F3) biçiminde kendini göstermektedir. Bulgulara göre, tekdilli grubunda daha sistematik ve biçimsel hatalar görülürken, ikidilli grubunda yapısal karmaşa, kalıp eksikliği ve ifade doğallığında sorunlar dikkat çekmektedir. Bu kapsamlı çözümleme doğrultusunda, her iki grup için ayrı ayrı eğitbilimsel öneriler geliştirilmiştir. Tekdilli grubuna yönelik öneriler, özellikle dilbilgisel yapıların sistemli öğretimi, tanımlık farkındalığı, yazım ve noktalama doğruluğu üzerine odaklanmaktadır. Bu öğrencilere biçimsel farkındalık etkinlikleri, otomatik dönüt sistemleri, yapı temelli yazma görevleri ve bağlamsal dilbilgisi öğretimi önerilmektedir. İkidilli grubuna yönelik öneriler ise, çokdilli yapıların etkileşiminden doğan aktarım etkilerini azaltmaya yöneliktir. Bu bağlamda, Türkçe–Kürtçe–İngilizce karşılaştırmalı yapı çözümlemeleri, sabit kalıplar ve ilgeçli ifadeler üzerine yoğunlaştırılmış öğretim, deyimsel kullanım farkındalığı, yeniden cümle oluşturma teknikleri ve stilistik fark çözümlemeleri önerilmektedir. Özellikle ikidilli grubunun hem anadili hem ikinci dil etkisi altında olması nedeniyle, dil öğretimi sürecinde çokdillilik bilinci ve üçüncü dil edinimi destekleyici yaklaşım olarak benimsenebilir. Sonuç olarak bu tez, yabancı dil olarak İngilizce öğretiminde dilsel geçmişin hata türleri üzerindeki etkisini ortaya koyarak, dil aktarımı ve çokdillilik bağlamında önemli bulgular sunmaktadır. Çalışma, yazılı anlatım becerilerinin geliştirilmesine yönelik olarak hem kuramsal çerçeveye katkı sağlamakta hem de uygulayıcı öğretmenlere, program geliştiricilere ve materyal yazarlarına yönelik somut ve işlevsel öneriler sunmaktadır.