Çivi yazılı kaynaklara göre MÖ. 14-12. yüzyıllar arasında Suriye'nin tarihi coğrafyası

Abstract

Suriye Coğrafyası, zengin ve çeşitlilik gösteren bir yapıya sahip olmakta hem doğal hem de kültürel unsurlarıyla değerli bir mozaik sunmaktadır. Önemli batısındaki Akdeniz kıyısında yer alan liman kentlerinden, kıyıyı iç kesimlerden ayıran Ensariye Sıradağlarına, Asi Nehri'nin verimli vadilerinden, bu nehirden kaynaklı oluşan bataklık bölgesine ve bir kısmı Büyük Suriye Çölü ile kaplı Fırat Nehri'ne kadar olan arazisiyle Suriye coğrafyası, bu çeşitliliği yansıtmaktadır. Tüm bu özellikleriyle Suriye, antik dönemde siyasi, ticari ve kültürel bir merkez haline gelmiştir. Mukiš, Ugarit, Ušnatu- Siyannu, Amarna, Katna, Nuhašše, Niya, Aštata ve Karkamıš gibi güçlü krallıklar, bu topraklarda yükselme fırsatı bulmuşlardır. MÖ. 14.-12. yüzyıllar arasında Hititlerin bu krallıkları yani Suriye coğrafyasını ele geçirdikten sonra, Hitit Devleti'nin büyük bir imparatorluğa dönüştüğü görülmektedir. Suriye coğrafyasında önemli krallıklardan biri olan Mukiš hakkındaki bilgiler, konumu ve tarihsel rolleri nedeniyle, özellikle Hitit ve Ugarit belgelerinde anılmaktadır. Merkezi bugünkü Tell Açana olan Mukiš ile komşusu Ugarit arasında sınır tartışmaları meydana gelmiş ve II. Muršili'nin kararnamesiyle (CTH 64) bu tartışmalara son verilmiştir. Belgede daha çok Ugarit'in menfaati gözetilmiş ve Mukiš'in birçok sınır kasabası elinden alınmıştır. Mukiš'e ait önemli yerleşimlerden biri olan Ariyante, ülkenin sınır kalesi olarak bilinmektedir. Konumu kesin olarak bilinmeyen ve Niya ve Tunip çevresinde aranan Ariyante, Mukiš'in savunma hattının bir parçası olmalıdır. Mukiš toprakları içinde yer aldığı düşünülen bir diğer önemli arkeolojik alan, günümüz İdlib kentinin yaklaşık 15 km yakınında bulunan Tell Afis'tir. Bu höyükten elde edilen buluntular, Hurri etkisi altında olduğunu ve buranın EN KURTİ unvanlı Hitit yetkilileri tarafından yönetildiğini göstermektedir. Hititçe ve Anadolu hiyeroglifli mühürler ele geçirilmiş olmasına karşın, Tell Afis'in eski adı henüz bilinememektedir. Geç Tunç Çağı'nın en önemli krallıklarından biri haline gelen ve Ras Şamra'ya yerleştirilen Ugarit, sahip olduğu limanları ve ticari faaliyetleriyle Akdeniz'in doğusunda hem ekonomik hem de siyasi açıdan mühim roller üstlenmiştir. Ugarit limanlarına ilişkin bilgiler, büyük çapta Ugarit belgelerinden elde edilmektedir. Bu belgelerden elde edilen verilere göre, Ugarit limanlarının coğrafi konumları belirlenmeye çalışılmaktadır.