Erdel krizi çerçevesinde 1660 Varad Kuşatması

Abstract

Erdel Prensliği, Gábor Bethlen'in iktidarının ardından nüfuz alanını komşu devletler aleyhine alabildiğine genişletmiş ve Erdel, literatürdeki deyimiyle, "altın çağı"na girmiştir. I. Rákóczi'nin iktidarıyla birlikte Erdel'de kurulan merkezî hükümet ve kalıtsal hanedanlığın bayraktarı olan II. Rákóczi, nüfuz alanını bir adım daha genişletmek arzusuyla II. Kuzey Savaşı'na (1655-1660) İsveç tarafında dahil olmuştur. Osmanlı yönetimi prensin başarısız 1657 Seferi sonrasında, II. Rákóczi'nin Lehistan üzerine sefere çıkarken "padişahın rızasını almadığı" savını öne sürerek, Erdel ve müttefikleri Eflak ve Boğdan'a yıkıcı harekâtlar düzenleyecektir. Bu harekâtların sonucunda 1659'da Eflak ve Boğdan tekrar merkezî idareye bağlanmıştır. Sürecin sonunda Erdel'in en önemli kalelerinden biri olan Varad, 14 Temmuz 1660'ta Serdar Ali Paşa komutasındaki büyük bir Osmanlı ordusu tarafından kuşatılmış ve 45 günlük çetin bir mücadelenin ardından kale vire ile teslim alınmıştır. Erdel'e 1658'den itibaren yapılan sert Osmanlı-Tatar müdahaleleri Habsburg İmparatorluğu ve Krallık Macaristanı'ndaki Macar soyluları nezdinde de akis bulmuş ve "yaklaşan Osmanlı tehdidine karşın" ne yapılabileceği birçok kez görüşülmüştür. 1658-1660 Harekâtları ile Osmanlılar, serhad beyleri ve Kırım Hanlığı gibi Rákóczilerden rahatsız olan diğer grupların da mücadeleyi kararlıkla sürdürmesi sayesinde Doğu Avrupa'daki hâkimiyetlerine yönelik "Rákóczi tehlikesi"ni bertaraf edebilmişlerdir. Tezin ilk bölümü, Osmanlı-Erdel-Habsburg üçgeninde yaşanan siyasi ilişkilere odaklanmıştır. İkinci bölüm, Erdel'in Lehistan'da yaşanan karışıklıklara olan müdahalesi ve buna karşın Osmanlı yönetiminin sert tepkisini ele almaktadır. Bu tepki, 1658-1660 "cezalandırma harekâtları" ile vücuda gelecektir. Üçüncü ve son bölüm, monografik olarak 1660 Varad Kuşatması'na hasredilmiştir.