İdare hukuku açısından ormanların hukuki rejimi

Abstract

Ormanlar, ekolojik, ekonomik ve toplumsal açıdan taşıdıkları önem nedeniyle Türk hukukunda anayasal düzeyde koruma altına alınmıştır. 1982 Anayasası, 169. ve 170. maddelerinde devlete, ormanları koruma ve geliştirme yükümlülüğünü açık biçimde yüklemiş, devlet ormanlarının devletçe yönetilip işletileceğini hükme bağlamış, aynı zamanda orman köylüsünün sosyo-ekonomik bakımdan kalkındırılmasını anayasal bir görev haline getirmiştir. Mevcut hukuk öğretisinde, devlet ormanlarının işletilmesi ve yönetilmesi süreçleri ile orman köylülerinin bu süreçlere katılımının hukuki rejimi büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu tez çalışmasında ise devlet ormanlarının idare ve işletilmesinin bir "anayasal kamu hizmeti" olduğuna vurgu yapılarak; bu hizmet kapsamında yürütülen orman ürünleri üretimi ve ormanların rekreasyon amacıyla işletilmesi faaliyetlerinin hukuki çerçevesi belirlenmeye çalışılmıştır. Özellikle öğretide, "orman işletme sözleşmeleri yapılamaz" şeklinde çok kısa şekilde geçilen bu konunun, yasa ve uygulamalarda bir karşılığının bulunup bulunmadığı incelenmiştir. Ayrıca, devlet ormanlarının gözetimi ve işletilmesinde Anayasa'da ayrıcalık tanınan tek kesim olan orman köylülerinin anayasal haklarının zayıflatılmasına yol açan yasal düzenlemelere de dikkat çekilmiştir. Diğer yandan ormanlarda üretim ve işletme faaliyetlerinin özel kişilere gördürülmesinin Anayasa hükümleri dikkate alındığında mümkün olup olmadığı; gördürülmesi halinde ise idareyle özel kişi arasında yapılacak sözleşmelerin hukuki niteliği ve uyuşmazlığın görüleceği yargı merci Anayasa hükümleri ve idare hukuku ilkeleri ışığında tartışılmıştır. 6831 sayılı Orman Kanunu'nda çeşitli maddelerde yer alan ancak idari teşkilatta hangi kuruluşu ifade ettiği açıkça belirtilmeyen "orman idaresi" kavramının çözümlenmesi, tezin bir diğer temel sorununu teşkil etmiştir. Orman idaresinin sorumluluğundaki orman faaliyetlerinin yürütülmesi açısından "yetki" sorunlarına yol açabilecek bu belirsizliğe tez kapsamında değinilmiş; bu kavramla Tarım ve Orman Bakanlığının mı yoksa Orman Genel Müdürlüğünün mü yoksa her iki idarenin mi kastedildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte orman hizmetlerinin yürütülmesinde asli görevli ve sorumlu olan ve orman teşkilatını oluşturan idareler ile daha çok kolluk faaliyeti yürüten orman teşkilatı dışındaki idarelerin (özel yetkili idarelerin) yetkileri ve idari teşkilat içindeki konumları tez kapsamında ele alınmıştır. Ormanların korunması, idaresi ve işletilmesi noktasında hem kanunlarda hem de anayasalarda kamu yararı bakımından elde edilen kazanımların yavaş yavaş kaybedildiği ve ormanlara dair hukuki düzenlemelerde bir geriye gidişin yaşandığının düşünüldüğü bu dönemde, hukuk literatüründe ihmal edilmiş orman teşkilatı ve orman/ormancılık faaliyetleri; idari örgütlenme, kamu hizmeti ve kolluk faaliyeti ekseninde detaylı olarak incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: orman idaresi, orman kamu hizmeti, orman işletmesi, orman köylüsü, vahidi fiyat sözleşmeleri, taahhüt yoluyla üretim, dikili satış yöntemi.

Forests are protected at the constitutional level in Turkish law due to their ecological, economic and social importance. The 1982 Constitution, in Articles 169 and 170, explicitly imposes upon the state the duty to protect and improve forests, stipulates that state forests shall be managed and operated by the state, and establishes the socio-economic development of forest villagers as a constitutional duty. In the current legal doctrine, the legal regime of the processes of operating and managing state forests and the participation of forest villagers in these processes has been largely ignored. In this thesis, it is emphasized that the administration and management of state forests is a "constitutional public service" and the legal framework of the forest product production and recreational forest operations carried out within the scope of this service has been determined. In particular, the issue briefly mentioned in the doctrine as "forest management contracts cannot be concluded" has been examined to determine whether it finds any counterpart in legislation and practice. Furthermore, attention has been drawn to legal regulations that undermine the constitutional rights of forest villagers, who are the only group granted privileges in the Constitution regarding the supervision and management of state forests. On the other hand, it has been discussed -within the framework of constitutional provisions and the principles of administrative law- whether it is permissible, in light of the Constitution, for forest production and management activities to be carried out by private persons; and if so, the legal nature of the contracts to be concluded between the administration and private persons, as well as the competent judicial body for resolving disputes arising therefrom. Another key issue addressed in this thesis is the analysis of the concept of the "forest administration" as referred to in various articles of the Forest Law No. 6831, yet without a clear indication as to which institution it designates within the administrative structure. The thesis examines the ambiguity surrounding this concept, which may lead to issues of authority in the execution of forest-related activities. It is explored whether the concept refers to the Ministry of Agriculture and Forestry, the General Directorate of Forestry, or both. In addition, the thesis discusses the powers and institutional positions of the administrative bodies responsible for performing forest services—namely, those constituting the forest organization itself—and those bodies outside of the forest organization, which primarily carry out policing functions. In this period, when the gains made in terms of public interest in both laws and constitutions regarding the protection, management and operation of forests are gradually being lost and it is thought that there is a regression in the legal regulations regarding forests, the forest organization and forest/forestry activities, which have been neglected in the legal literature, have been examined in detail in the axis of administrative organization, public service and law enforcement activities. Key Words: forest administration, forest public service, forest management, forest villager, unit price contracts, production through contracting, standing timber sale method.