Aydınoğulları Beyliği-Bizans Devleti ilişkileri (1308-1390)

Abstract

Aydınoğulları Beyliği 1308 yılında Aydınoğlu Mehmed Bey tarafından kuruldu. Tarih sahnesine ilk çıktığı sıralarda Mehmed Bey, Germiyanoğulları’nın emrinde bir subaşı iken daha sonra kendi adına gaza yapmaya başlamıştır. Menteşe emirinin damadı Sasa Bey, ile giriştiği mücadeleyi kazanan Mehmed Bey Birgi, Ayasoluk ve Keles civarını hakimiyetine aldı. Daha sonra Mehmed Bey aşağı İzmir kalesini, Tire’yi, Sultanhisarı’nı ve Bodemya’yı fethetti. Mehmed Bey’den sonra Ulu Bey olan oğlu Umur Bey (1334-1348) Cenovalıların elinde bulunan yukarı İzmir’i de alarak bölgenin en güçlü siyasi gücü haline geldi. Umur Bey Bizans’ın terkettiği tersaneleri kullanarak güçlü bir donanma meydana getirdi. Bu donanmayla Ege Denizi adalarında ve Balkan yarımadasında gaza hareketlerinde bulundu. Bizans imparatoru III. Andronikos’un ölümünden sonra tahta geçmek isteyen Kantakuzenos ile ittifak yaptı. Bu şekilde Umur Bey, Ege Denizi’nde düzenlenen Haçlı Seferlerine Bizans’ı kendi tarafına çekmeye çalıştı. Bizans tahtına geçmek için Balkanlar’da faaliyetlerde bulunan Kantakuzenos’a yardım etmek ve gaza hareketlerine devam edebilmek amacıyla Umur Bey, 1342, 1343 ve 1345 yıllarında Balkanlara geçti. Fakat 1334 yılında düzenlenen Haçlı Seferinde İzmir limanını Haçlıların ele geçirmesiyle Aydınoğulları güçten düşmeye başladı. En önemli liman şehirlerini kaybettiklerinden artık denizlere rahat bir şekilde açılamıyorlardı. Nihayet Umur Bey İzmir kalesini ele geçirmek için yaptığı bir hücumda şehit düştü. Umur Bey’den sonra beyliğin başına geçen Hızır Bey, 1337 yılında yaptığı anlaşmadan çok daha ağır bir anlaşmayı Venedik ile yaparak bölgedeki gücünü kaybetmiştir. Hızır Bey, Venedik-Ceneviz mücadelesini kullanarak bölge siyasetinde etkinliğini sürdürmeye çalışmışsa da İsa Bey döneminde beylik, yerel bir güç haline geldi. 1390 yılında Anadolu birliğini sağlamak için sefer düzenleyen I. Bayezid bölgedeki bütün beyliklerle beraber Aydınoğulları’nı da ortadan kaldırmıştır.