Tercüme-i Tefsîr-i Ebü'l-Leysi Es-Semerkandî'nin Paris nüshası (İnceleme-metin-dizin)

Abstract

Bu çalışmada, Türk dilinin gramerini, tarihsel gelişimini, söz varlığını, ifade gücünü göstermesi bakımından önemli gördüğümüz Tercüme-i Tefsir-i Ebu'l-Leys esSemerkandî adlı eserin 1679 tarihli nüshası incelenmiştir. Yâsîn suresinden başlayıp Nâs suresinin tefsiriyle sona ermektedir. 200 varaktan oluşan ve ketebe kaydından Osmanlı Türkçesi dönemine ait olduğu tespit edilen Kur'an tefsirinin her sayfasında 29 satır bulunmaktadır. Yazmanın bir kısmı harekeli bir kısmı da harekesiz nesih ile kaleme alınmıştır. Çalışma "Giriş", "Tercüme-i Tefsîr-i Ebü'l-Leys es-Semerkandî'nin Tematik Sözlüğü", "Metin" ve "Dizin" olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde, ilk olarak yapılan Kur'an tercümeleri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra Ebû'l-Leys es-Semerkandî tefsirinin nüshaları tanıtılmış ve incelenen nüshanın tavsifi yapılmıştır. Son olarak da metnin kurulması ve dizinin oluşturulmasında uygulanan yöntem ele alınmıştır. "Tercüme-i Tefsîr-i Ebü'l-Leys es-Semerkandî'nin Tematik Sözlüğü" bölümünde eserde yer alan sözcükler anlam bakımından incelenmiştir. Çalışmamızda yapılan bu tasniflerden yola çıkarak sözcükler üç alt başlıkta incelenmiştir. Birinci alt başlık "Konularına Göre Adlar", ikinci alt başlık "Konularına Göre Fiiller", üçüncü alt başlık "Dil Bilgisi Ögeleri" başlığından oluşmaktadır. "Metin" bölümünde, eserin çeviri yazıya aktarımı yapılmıştır. Metin, varak ve satır numarası esasına göre düzenlenmiştir. "Dizin" bölümünde, metindeki sözcükler, alfabetik olarak sıralanmıştır. Dizin bölümünün üst başlığı altında, alt başlık olarak "Özel Ad Bilgisi"ne de yer verilmiştir.