Batum ve çevresinde sınır güvenliği ve idari reform çabaları (1800-1853)

Abstract

Bu tez, 1800-1853 yılları arasında Osmanlı politikaları çerçevesinde Batum ve çevresinin stratejik, idari ve sosyo-ekonomik dönüşümünü incelemektedir. Batum ve çevresi, tarih boyunca önemli bir askeri üs ve ticaret merkezi olarak çeşitli devletlerin egemenlik mücadelesine sahne olmuştur. Antik dönemden itibaren Pers, Roma, Bizans, Arap ve Osmanlı yönetimlerine geçen bölge, XVI. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Stratejik konumu nedeniyle Osmanlı, İran ve Rusya arasındaki çatışmalara merkez olmuştur. XVIII. yüzyılın sonunda Kafkasya'daki Osmanlı-Rus rekabeti, Rusya'nın Gürcistan'ı ilhakıyla yeni bir boyut kazanmıştır. 1801 sonrası Rus işgali, bölgenin siyasi ve ekonomik yapısını dönüştürürken, Batum Osmanlı savunmasının stratejik merkezi haline gelmiştir. Osmanlı Devleti, lojistik zafiyetler ve yerel çekişmelerle mücadele etmiştir. Özellikle XIX. yüzyılda Rusya, Batum'u sınır kabul ederek Kafkasya'yı egemenliği altına almıştır. Edirne Antlaşması'yla Kafkasya'daki etkinliğini büyük ölçüde yitirerek Batum'u doğudaki sınır şehri olarak korumak zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti XIX. yüzyılda Osmanlı-Rus sınır bölgesinde yaşanan diplomatik krizler ve sınır güvenliği sorunlarına odaklanmıştır. Lazistan ve Batum bölgesinde devlet otoritesinin zayıflaması, eşkıyalık faaliyetleri, nüfus hareketleri ve Rusya'nın bölgedeki iddiaları temel problemleri oluşturmuştur. Osmanlı Devleti'nin bölgedeki huzursuzluklara karşı aldığı askeri ve idari tedbirler, sınır ihlallerine yönelik diplomatik girişimler ve bölgesel idarenin karşılaştığı sosyal zorluklar detaylı biçimde değerlendirilmiştir. XIX. yüzyılın ilk yarısında Batum bölgesi, Osmanlı'nın Rusya'ya karşı sınır güvenliğini sağlama ve idarî reformları uygulama çabalarının merkeziydi. Yerel direnişler, ekonomik kapasite eksiklikleri ve demografik hareketlilik, devletin bölgedeki etkinliğini sınırladı. Liman, ticari potansiyeliyle stratejik önem taşırken, altyapı eksiklikleri ve sağlık sorunları nedeniyle bölgenin tam gelişimi sağlanamadı. Bu süreçte merkezi otoriteyi kurma mücadelesi sürekli devam etti. Çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun doğu sınırlarını güvence altına alma ve bölgenin idari yapısını modernize etme yönündeki çok yönlü çabalarını aydınlatmayı amaçlamaktadır