Arthur John Arberry'nin The Koran Interpreted isimli eseri bağlamında çeviri ve yorum anlayışının tahlil ve tenkidi

Abstract

Arthur John Arberry'nin The Koran Interpreted İsimli Eseri Bağlamında Çeviri ve Yorum Anlayışının Tahlil ve Tenkidi" isimli doktora tezimizde Kur'ân-ı Kerîm'in İngilizce tercüme tarihini, çalışmamızın ana konusunu teşkil eden tercüme eserin müellifi olan, sanat, edebiyat, Ṣûfizm gibi alanlarda nitelik ve nicelik bakımından kaliteli pek çok eser kaleme alan, 1905-1969 seneleri arasında yaşayan İngiliz oryantalist, memur, kütüphaneci, tercüman, filolog, akademisyen Arthur John Arberry'nin içine doğduğu ve içinde yaşadığı şartları anlamak adına yaşam serüvenini, karakteristik özelliklerini, onu yansıtan eserlerini, İslâmî literatürde büyük önemi haiz Kur'ân-ı Kerîm, vaḥiy ve aḳıl, taṣavvuf, İslâmî öğretinin (Islāmic teaching) temel içeriği ve büyük dinler gibi meselelerdeki görüşlerini, The Koran Interpreted isimli Kur'ân-ı Kerîm'in İngilizce tercümesini yapısal, içeriksel, anlamsal ve eşdeğerlik düzlemlerinde iki bölüm çerçevesinde inceledik. Çalışmamızda nitel araştırma metodunun bir versiyonu olan literatür tarama tekniği, doküman incelemesi, literal okuma ve analitik değerlendirme yöntemlerini esas aldık. Bu çerçevede, temelde alanla ilgili temaları, terimleri ve disiplinler arası boyutları gözettik. Müellifin dünyasını analiz ettikten sonra The Koran Interpreted isimli Kur'ân-ı Kerîm'in İngilizce tercümesi hakkında bilgilendirme, şekil-içerik-anlam-bağlam odağında tercümenin doğru manayı yakaladığı ve yakalayamadığı unsurlar hususunda dilsel, kültürel, anlamsal, bilimsel, akademik ve tefsir literatürüne özgü değerlendirmelerde bulunduk. Kur'ân-ı Kerîm'in dil ve üslubunun karakteristik, güçlü, duygusal, vurgusal özelliklerini, hitabet, ritim, kafiye, içerik, söylem ve sanatlarını yansıtmaya çalışan ve dönemin algısının dışında davranarak objektif, titiz, vicdanlı ve adil bir tutum sergileyen mütercimin; kelimelerin ilk anlamlarını, birincil ve ikincil terimlerin kullanımlarını ve açık bir ifadeye sahip cümlelerin manalarını doğru, başarılı ve sıhhatli bir biçimde aktardığı ancak deyimler, mecâzlar, yabancı ifadeler, kültürel ifadeler, özel isimler, kesik harfler ve hitap içeren ifadeleri en doğru ve en sıhhatli biçimde aktaramadığı sonucuna ulaştık. Tercümenin doğası gereği oluşabilecek olumsuzlukların yanı sıra hatalı, unutkan, kararsız, tutarsız, bilgisiz, eksik, yetersiz, açıklamasız bir tavrın hâkim olduğunu tespit ettiğimiz bu unsurların yanlış ya da eksik çevirilerinin tavsiyelerimiz doğrultusunda derhâl düzeltilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Bu vesileyle, tercümenin hatalardan arınacağını, akademik ve bilimsel değerinin daha fazla artacağını ve yeni çalışmalara daha çok katkı sağlayacağını umuyoruz.