Şehitliğin inşası ve imbası: Turan Emeksiz örneği

Abstract

Şehitliğin siyasallaşması, dost/düşman ayrımına dayalı ve tarih üzerineilerlemeci bir perspektife bağlı olarak siyasal birliği yeniden kurar. Kaybedilenşehidin bedeninde kendi bütünlüğünün simgesini gören toplum, şehidin ölümününinkârı üzerinden kendi sonsuzluğunu mutlaklaştırır.Toplumsal hafıza hiçbir biçimde kalıcı değildir; dinamiktir ve sürekli olarakyenilenir. Bu yüzden geçmişin bilgisinin tekrarından ziyade, daima yeniden inşaedilmesinden söz edilebilir. Her toplum kendi varoluşunun sürekliliği üzerinedüşünmek zorundadır. Bu nedenle bütün toplumsal formlarda, eskiyi hatırlamaihtiyacını giderme ve sonsuzluk hayallerini sürdürme çabalarının sonucu olaraktoplumu geçmişine bağlayan hafıza figürleri oluşturulur. Hafızayı yeniden üretmekise ancak mekânı hafızayı besleyecek şekilde inşa etmekle mümkündür. Toplumsalhafızaya müdahale etmenin en önemli yolu olarak mekânsal düzenlenme ortayaçıkmaktadır.Türkiye’nin yakın tarihinin en etkili toplumsal hareketlerinden biri olmasınınyanı sıra 60’lı yıllarla beraber ülke siyasetine damga vuran öğrenci eylemlerinin ilkiolarak değerlendirilebilecek olan 28 Nisan Olayları’nda yaşamını yitiren TuranEmeksiz, 27 Mayıs’ı izleyen dönemde devlet tarafından “şehit” ilan edilmiş vesistematik bir biçimde topluma hatırlatılmıştır. Yasal düzenlemelerle “HürriyetŞehidi” ilan edilen Emeksiz’in naaşının Anıtkabir’e defnedilmesi, yurdun çeşitliyerlerine heykellerinin yerleştirilmesi, isminin çeşitli mekânlara verilmesi ileEmeksiz toplumsal hafızanın önemli bir parçası haline gelmiştir. 70’li yıllardaEmeksiz’in giderek sosyalist muhalefetin bir simgesi haline gelmesiyle devlet ilkönce Emeksiz’in hatırlatma pratiklerinden çekilmiş; 12 Eylül’ün başlattığı süreçte isesiyasal iktidar, muhalif toplumsal hareketleri anımsatan bu figürün imha edilmesineyönelik bir çaba içine girmiştir.Bir hafıza savaşı olarak Turan Emeksiz’in şehitliğinin inşası ve imhası süreci,hatırlama ve unutmanın siyasal birlik üzerindeki kurucu etkisini göstermektedir.Anahtar Sözcükler: Turan Emeksiz, şehitlik, toplumsal hafıza, sekülerkutsallık.Summary Politicization of martyrdom, re-establish political unity depending on aperpective based upon friend/enemy distinction and historical progress. Communitywho see the icon of it’s integrity in the body of martyrs, absolutizes its own eternitythrough the denial of the death of the martyr.Collective memory is not permanent in any way, is dynamic and constantlyrenewed. Therefore, rather than the recurrence of past knowledge, it may bementioned that collective memory always been rebuilt. Every society has to thinkabout the continuity of their existence. Thus, at all social forms as a result of effort tocompensate the need of remember and to maintain imagination of eternity that iscreated the memory figures which connect the society to its history. Reproducing thememory is only possible by building spaces of memory. Spatial arrangement is themost important way to intervene the social memory.Turan Emeksiz, who died in April 28 Incidents which is not only one of themost influential social movements of recent history of Turkey but also the firstexample of student actions that mark the politics of the country in the early sixties,has been announced "martyr” by the state in the period following the May 27. Byburying his body in Anıtkabir and putting his statues to various parts of the country,Emeksiz who was declared “Liberty Martyr” with legal regulations, became animportant part of social memory. In the 70s, Emeksiz increasingly became a symbolof the socialist opposition. For this reason, first the goverment stopped remindinghim and after September 12, political power spent effort for destruction his figurewhich reminds opposite social movements.Turan Emeksiz’s martydom’s construction and destruction process as amemory war, shows that remembering and forgetting have a founder effect overpolitical unity.Keywords: Turan Emeksiz, martyrdom, collective memory, secular sanctity.