İdare hukuku açısından ormanların hukuki rejimi

Abstract

Ormanlar, ekolojik, ekonomik ve toplumsal açıdan taşıdıkları önem nedeniyle Türk hukukunda anayasal düzeyde koruma altına alınmıştır. 1982 Anayasası, 169. ve 170. maddelerinde devlete, ormanları koruma ve geliştirme yükümlülüğünü açık biçimde yüklemiş, devlet ormanlarının devletçe yönetilip işletileceğini hükme bağlamış, aynı zamanda orman köylüsünün sosyo-ekonomik bakımdan kalkındırılmasını anayasal bir görev haline getirmiştir. Mevcut hukuk öğretisinde, devlet ormanlarının işletilmesi ve yönetilmesi süreçleri ile orman köylülerinin bu süreçlere katılımının hukuki rejimi büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu tez çalışmasında ise devlet ormanlarının idare ve işletilmesinin bir "anayasal kamu hizmeti" olduğuna vurgu yapılarak; bu hizmet kapsamında yürütülen orman ürünleri üretimi ve ormanların rekreasyon amacıyla işletilmesi faaliyetlerinin hukuki çerçevesi belirlenmeye çalışılmıştır. Özellikle öğretide, "orman işletme sözleşmeleri yapılamaz" şeklinde çok kısa şekilde geçilen bu konunun, yasa ve uygulamalarda bir karşılığının bulunup bulunmadığı incelenmiştir. Ayrıca, devlet ormanlarının gözetimi ve işletilmesinde Anayasa'da ayrıcalık tanınan tek kesim olan orman köylülerinin anayasal haklarının zayıflatılmasına yol açan yasal düzenlemelere de dikkat çekilmiştir. Diğer yandan ormanlarda üretim ve işletme faaliyetlerinin özel kişilere gördürülmesinin Anayasa hükümleri dikkate alındığında mümkün olup olmadığı; gördürülmesi halinde ise idareyle özel kişi arasında yapılacak sözleşmelerin hukuki niteliği ve uyuşmazlığın görüleceği yargı merci Anayasa hükümleri ve idare hukuku ilkeleri ışığında tartışılmıştır. 6831 sayılı Orman Kanunu'nda çeşitli maddelerde yer alan ancak idari teşkilatta hangi kuruluşu ifade ettiği açıkça belirtilmeyen "orman idaresi" kavramının çözümlenmesi, tezin bir diğer temel sorununu teşkil etmiştir. Orman idaresinin sorumluluğundaki orman faaliyetlerinin yürütülmesi açısından "yetki" sorunlarına yol açabilecek bu belirsizliğe tez kapsamında değinilmiş; bu kavramla Tarım ve Orman Bakanlığının mı yoksa Orman Genel Müdürlüğünün mü yoksa her iki idarenin mi kastedildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte orman hizmetlerinin yürütülmesinde asli görevli ve sorumlu olan ve orman teşkilatını oluşturan idareler ile daha çok kolluk faaliyeti yürüten orman teşkilatı dışındaki idarelerin (özel yetkili idarelerin) yetkileri ve idari teşkilat içindeki konumları tez kapsamında ele alınmıştır. Ormanların korunması, idaresi ve işletilmesi noktasında hem kanunlarda hem de anayasalarda kamu yararı bakımından elde edilen kazanımların yavaş yavaş kaybedildiği ve ormanlara dair hukuki düzenlemelerde bir geriye gidişin yaşandığının düşünüldüğü bu dönemde, hukuk literatüründe ihmal edilmiş orman teşkilatı ve orman/ormancılık faaliyetleri; idari örgütlenme, kamu hizmeti ve kolluk faaliyeti ekseninde detaylı olarak incelenmiştir.