İki savaş arası dönemde Türkiye'nin tehdit algısı ve güvenlik politikaları

Abstract

Bu tez, Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923-1939 yılları arasındaki dönemde, güvenlik politikalarını, iç ve dış tehdit algısındaki dönüşüm temelinde analiz etmektedir. Tezin temel problemi, yeni kurulan bir devlet olarak Türkiye'nin, İki Savaş Arası dönemin karmaşık ve güvenliksiz uluslararası ortamında, hangi tehditleri ne zaman önceliklendirdiği ve bu tehditlere karşı nasıl güvenlik politikası geliştirdiğidir. Tezin temel savı, Türkiye'nin güvenlik politikalarının durağan bir statükoculuktan ziyade, iç ve dış tehditlere göre konumlanan, rasyonel ve reaktif bir anlayışa dayandığıdır. Bu doğrultuda 1923-1932 yılları arasındaki dönem, iç tehditlerin güvenlik ve dış politikayı belirlediği "Yurtta Sulh dönemi", 1932-1939 yılları arasındaki dönem ise, dış tehditlerin öne çıktığı ve güvenlik politikalarında belirleyici olduğu "Cihanda Sulh dönemi" olarak ele alınmıştır. Tezde nitel doküman analizi yöntemi kullanılmış, zabıt cerideleri, diplomatik belgeler, dışişleri raporları, dönemin basını ve resmi yayınlardan oluşan birincil kaynaklar, çağdaş literatürle desteklenmiştir. Bulgular, 1923-1932 yılları arasındaki dönemde, Türkiye'nin dış politikasını ve güvenlik anlayışını belirleyen ve sınırlayan olgu iç tehditlerken, 1932-1939 yılları arasında dış tehditlerin, güvenlik politikalarının belirleyicisi olduğunu göstermektedir. Buna göre, Türkiye, iç tehditlerle mücadele etmek zorunda kaldığı ilk dönemde, temkinli ve mümkün olduğunca çatışmadan uzak kalmaya çabalayan bir dış politika izlemiş fakat ikinci dönemde dış tehditlerin ciddiyetini artırmasıyla kolektif güvenlik, bölgesel güvenlik antlaşmaları, ikili-çok taraflı güvenlik garantileri, ittifak ve kendi gücüne dayanma gibi çok boyutlu güvenlik mekanizmalarını devreye sokmuştur. Tez, Türkçe literatürde çoğunlukla kabul gören, Türkiye'nin statükocu bir dış politika izlediği görüşüne, güvenliği söz konusu olduğunda dile getirdiği revizyon taleplerinin yerine getirilmesi için çeşitli politika araçlarını devreye soktuğunu iddia etmektedir. Tezin amacı, Türkiye'nin bu dönemde izlediği güvenlik politikalarının, tehditlerin iç ve dış olarak değişiminin etkisinde geçirdiği dönüşümün ardındaki mantığı, iç ve dış dinamiklerle birlikte değerlendirmek ve tehdit-güvenlik ilişkisinin dış politikadaki etkisini ortaya koymaktır.