Anayasa yapımında uzlaşı ve çatışma: 1982 anayasasında yapılan değişikliklerde siyasi partilerin rolü

Abstract

Karşınızdaki tez çalışması, siyasi partilerin Anayasa yapımındaki rollerini veto oyuncuları kuramı çerçevesinde, Türkiye'deki 1982 Anayasası değişiklikleri üzerinden incelemektedir. Bu bağlamda partilerin, anayasanın meşru yapım yeri olan meclisteki veto kudretlerine odaklanıldı. Böylece partilerin anayasa yapımında politika değişikliğini sağlayabilmek için uzlaşma ve çatışma stratejileri olduğu görüldü. Siyasete katılma aracı olan siyasi partilerin işlevlerini temsil, ifade ve yönlendirme ve siyasi eğitim başlıklarında toparlanan klasik işlevlerin ötesinde politika değişikliği yapabilme hedefiyle uzlaşılar kurma ve çatışmalara girme işlevlerine de sahip siyasal kurumlardır. Anayasa devletin kuruluş ve yapısını belirleyen, değiştirilmesi diğer normlara göre daha zor olan üstün bir hukuk normu olduğu için tercih edildi. Böylece veto oyuncularının merkeze aldığı statüko değişikliği için gereken şartlar en uç haline ulaştı. Seçilen 1982 Anayasası bir askeri müdahaleyle ortaya çıkan asli kurucu iktidarın kullanılmasıyla ve siyasi partilerin dışlanmasıyla yapıldı. Siyasi partiler Anayasa yapımına ancak tali kurucu iktidar yoluyla daha sonra yapılan değişiklikler yoluyla katılabildi. Tali kurucu iktidarın kullanımı incelenirken veto oyuncuları kuramına sadık kalarak de jure veto oyuncularına odaklanıldı. Bu çerçevede kurumsal veto oyuncusu olan yasama organı, partizan oyuncular siyasi partilerden meydana gelmekte, bunlar hem kendi içinde hem de mecliste çoğunluklarla karar alan kolektif veto oyuncuları olarak gösterildi. Değişiklikler Büyük Uzlaşılar ve Çatışmalar olmak üzere iki başlıkta toplanıldı. Buna göre Büyük Uzlaşılar sağ ve sol partilerin bir arada hareket ettiği ve iki bölü üç çoğunluğu sağladığı 15 adet değişikliği kapsayan sayıca çoğunluğu oluşturan grupta toplanıldı. Bunlar 1993 ile 2007 yılları arasında kesintisiz olarak 12 adet ve buna ek olarak 1987, 2011 ve 2016 yıllarındaki değişiklerdir. Ardından 2007, 2008, 2010 ve 2017 Türk sağının yaptığı değişiklerdir. Bunlardan 2010, 2017 ve halkoylamasında reddedildiği için kanunlaşamayan 1988 değişikliği girişimi ilavesiyle üç bölü beş oranının uygulanmasıyla halkın hakem tayin edildiği çatışmalardır. 2007 değişikliği cumhurbaşkanı tarafından halkı veto oyuncusu kılan ihtiyari bir halkoylamasıdır. 2008 değişikliği ise ana muhalefet partisi tarafından yargıya taşınmasıyla yüksek yargı organını veto oyuncusu kılan bir örnektir. Böylece Çatışmalar grubu da beş örnek olarak incelendi. Sonuç olarak burada siyasi partilerin anayasa yapımındaki rolünün araştırıldı. Siyasi partilerin anayasanın meşru yapım yeri olan meclisteki veto kudretlerine odaklanıldı. Böylece partilerin anayasa yapımında politika değişikliğini sağlayabilmek için uzlaşma ve çatışma stratejileri olduğu, bunun da anayasada öngörülen iki alternatif kabul yeter sayısının sayesinde mümkün kılındığı görüldü.