Kur'ân'da ve erken dönem tefsirlerinde 'Semâ'

Abstract

Bu çalışma Kur'ânda semâ/semâvât kelimesini içeren âyetleri, hem kronolojik konulu hem erken dönem tefsîrlerindeki sahâbe ve tâbiûnun görüşlerine öncelik vererek incelemeyi hedeflemektedir. Böylece Kur'ân'da çizilen semâ tablosunu ve erken dönem müfessirlerin bu âyetleri anlayış şekillerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışma giriş ve iki bölümden meydana gelmiştir. Girişte araştırmanın konusu, amacı ve yöntemi belirtilmiştir. Bununla birlikte konuyla ilgili ülkemizde yapılmış çalışmalara değinilmiş ve Türkiye'deki modern dönem araştırmacılarının Kur'ân'daki dil ve kültürün önemine dair görüşlerine yer verilmiştir. Birinci bölümde Kur'ân'da semâ/semâvâtın yer aldığı âyetler, Mekkî ve Medenî ayrımına tâbi tutularak bu sûreler altında kısaca incelenmiştir. Bölümün sonunda Mekkî ve Medenî dönemde semâ/semâvât sözcükleriyle zikredilen ifade ve anlatımlar tablolarla gösterilmiş ve değerlendirmede bulunulmuştur. İkinci bölümde Kur'ân'daki semâ tasvirleri tefsîrlerde ele alınmış, bu bağlamda semâyla ilgili kullanılmış bazı lafızların sözlük incelemeleri yapılmıştır. İlgili âyetlerdeki semâ anlatımlarında âyetin vermek istediği mesaj dikkate alınarak tematik gruplandırılmıştır. Sahâbe ve tâbiûnun semâ kelimesini içeren âyetleri nasıl anlayıp yorumladıkları, erken dönem tefsîrleri temel alınarak tespit edilmiştir. İlgili âyetler "Semânın varlık âlemindeki ilk hâli", "yaratılması", "düzenlenmesi ve nihai hâlini alması", "biçimsel yapısı", "mekân işlevi", "kıyâmet günü semâ tasvirleri" ve "Allah anlatımında semâ" başlıklarında incelenmiştir. Kur'ân'da ilgili âyetlerde çoğu kez semâ/semâvât ile bilindik manada "gökyüzü" kastedilse bile pek çok defa bunun görülmeyen yönüne işaret edildiği ve müşâhede edilemeyen bu alanın gözlemlenen alandan hareketle anlatıldığı, semânın gâybi yönünün biçimsel tasvirlerle tahayyül edilebilir kılındığı; semânın müşâhede dışı alanına dair anlatımların vahyin ilk muhataplarının yabancısı olduğu türden olmadığı fakat Kur'ân'ın bazı düzeltmelerde bulunabildiği; Kur'ân'da semâ anlatımında beşer kitabına benzer bir üslûbun bulunmadığı; kronolojik olarak ilgili lafzın ilk defa zikredildiği âyette semânın yaratılmasından değil de onun kıyâmet günü bozulacağından; yine semânın bināʾ edildiğini ifade eden âyetin yaratıldığını bildiren âyetlerden önce nâzil olduğu; Kur'ân'da semâdan salt bilimsel bilgi vermek için değil de tevhîd, diriltilme ve hesaba çekilme gibi vahyin temel öğretilerini anlatmak maksadıyla söz edildiği çalışmanın sonunda ulaşılan bulguların bir kaçıdır.