Anadoluculuk hareketinin gelişimi ve Anadolucular ile Cumhuriyet Halk Partisi arasındaki ilişkiler (1943-1950)

Abstract

Anadoluculuk, II. Mesrutiyet'in Osmanlıcılık, slâmcılık ve Pantürkizm ideolojilerine tepki olarak dogan bir düsünce akımı ve hareketidir. Anadoluculuk, sürekli toprak kaybına ugrayan Osmanlı mparatorlugu'nun zorunlu olarak Anadolu'ya çekilmesi sürecinde bir ?daralma ve kurtulus ideolojisi? olarak ortaya çıkan bir milliyetçilik akımıdır. Anadoluculuk, içinden çıktıgı Türkçülük akımının Turancılıga dönüsmesiyle, bu akımın hayalci ve kurgusal tasarımlarına tepki göstermis ve Anadolu ve Anadolu milletini temel alan yeni açılımları gündeme getirmistir. Anadolucuların ?vatan? ve ?millet? tanımları toprak esaslı bir milliyetçilik kapsamında gelistirilmistir. Gerçek vatan, 1071 yılından itibaren adım adım ?cografyadan vatana? dönüsen Anadolu topraklarıdır. Bu topraklar bin yıllık bir süreçte ?Anadolu milletini olusturmustur. Anadolu milletinin tedricen olusumunu saglayan en önemli etkenler, Orta Asya'dan gelen Oguz Türklügü ve slâmiyet'tir. Anadolu'da yasanan Milli Mücadele'yi bir ?hayat hamlesi? olarak gören ve destekleyen Anadolucular, istedikleri bir Milli Devletin kurulmasına ragmen iktidarı paylasamamanın tepkisiyle siyasi merkezin dısına çıktılar. ?Tedricî bir tekâmüle taraftar? olan Anadolucular, Türk Devrimi'nin radikalizmi ve hızı hakkındaki çekincelerini, Aydınlanma karsıtı, ruhçu ve mistik bir felsefi dille ifade ettiler. Evrenselci ve ilerlemeci modernizm ve uygarlık anlayısına karsı, yerli/köylü degerleri ve gelenegi savunan Anadolucular kültürcü yaklasımlarını fırsat buldukça baskın ideolojiye eklemleme girisiminde bulundular. 1920-1950 döneminde Dergâh, Anadolu Mecmuası, Dönüm, Hareket, Millet, Dikmen, Çıgır ve Bizim Türkiye gibi dergiler çıkararak, birlikte görüslerini savunan ve yayan Anadolucular, 1940'lı yılların basında CHP'nde, öteden beri arzuladıkları siyaseti yapma olanagına kavustular. Bu siyasetçiler arasından birçok milletvekili ve bakan çıktı. 1950'li yılların basında Anadolucu söylemdeki slâmi vurgunun artması ve anti-komünist mücadelenin baskın hale gelmesiyle, bu hareket milliyetçi-muhafazakâr sag içinde egemen düsünüs haline gelen Türk-slâm Sentezi içinde sönümlendi.Abstract Anatolianism is a movement of a political thought which was borned in reaction to the ideologies of Pan-Ottomanism, Pan-Islamism and Pan-Turkism in the Second Constitutionalist Era. It is a nationalist movement emerged during the mandatory withdrawal period of Ottoman Empire towards Anatolian homeland by cause of chronic loose of land of the Empire. Anatolianism, reacted to the fictional and imaginatory projections of Turanism which was transformed from Pan-Turkist movement which also gave birth to Anatolianism, and brougt to light the new openings of ?Anatolia? and ?Anatolian Nation?. The definitions of ?Motherland? and ?Nation? used by Anatolianists were generated from a nationalistic thought based on the teritorial origin. According to them, the real Motherland was the Anatolian Land which gradually had turned ?from geography to homeland? since the year 1071. This land bodied the Anatolian Nation within a period of a thousand year. The main effects which enabled the gradual formation of the Anatolian Nation were Islam and the Oghuz Turkishness which flowed from Central Asia. Anatolianists considered The National Struggle as ?èlan vitale? and stand behind it. However, although a Nation State was founded as they desired, Anatolianists moved out of the political center as a reaction to their lack of governance. As ?supporters of a gradual improvement? Anatolianists manifested their diffidence against the radical and the fast character of Turkish Revolution by using an anti-Enlightment, mystic and spiritualisticphilosophical language. Against the idea of universal and progressive modernism, they supported local/rural values and tried to articulate their cultural perspective into dominating ideology at every opportunity. Anatolianists, who issued periodicals during the period of 1920-1950 named; Dergâh, Anadolu Mecmuası, Dönüm, Hareket, Millet, Dikmen, Çıgır, Bizim Türkiye and thus supported and published their ideas, had the possibility of practicing their political ideas in Republican People?s Party -CHP- at the beginning of 1940?s as they always had looked forward. Hence, many of their politicians took seat as members of the parliament and even as ministers. At the beginning of 1950?s Anatolianist movement vanished faded away in the dominating political idea of Turco-Islamic Synthesis in the nationalist-conservative right wing movement as anti-communist struggle and Islamic tension gained ground in its discourse.