Yükselen güçler ve uluslararası yardım mimarisinin dönüşümü

Abstract

Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte Batı merkezli liberal uluslararası düzen küresel ölçekte hakimiyet kazanmış; kalkınma yardımı ve işbirliği alanı ise uzun süre Batılı donörler ve OECD-DAC çerçevesinde şekillenmiştir. Ancak 2000’li yıllarla birlikte Çin, Hindistan, Brezilya, Rusya ve Güney Afrika gibi yükselen güçlerin ekonomik ve siyasal kapasitelerindeki artış, uluslararası sistemdeki güç dengelerini dönüştürmüş ve bu dönüşüm kalkınma yardımı mimarisine de yansımıştır. Yükselen güçler, kalkınma işbirliği ve yardım faaliyetleri aracılığıyla yalnızca ekonomik çıkarlarını değil, aynı zamanda normatif ve söylemsel iddialarını da küresel düzeyde görünür kılmaya başlamıştır. Bu tez, yükselen güçlerin kalkınma yardımı ve kalkınma işbirliği alanına artan katılımının, Batılı yardım mimarisi üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir çerçevede analiz etmeyi amaçlamaktadır. Tez, kalkınma yardımlarını yalnızca çıkar temelli bir dış politika aracı olarak değil; aynı zamanda normlar, söylemler ve kurumsal yapılar aracılığıyla uluslararası düzen üzerinde yürütülen bir güç mücadelesi alanı olarak ele almaktadır. Bu bağlamda tez, yükselen güçlerin Güney-Güney İşbirliği söylemi çerçevesinde geliştirdikleri yaklaşımın, geleneksel Batılı kalkınma paradigmasıyla hangi noktalarda örtüştüğünü ve hangi açılardan onu zorladığını incelemektedir. Tez, yükselen güçlerin uluslararası kalkınma işbirliği alanında giderek artan biçimde “kural koyucu” aktörler haline gelerek Batılı ülkelerin yapısal güçlerini zayıflattığını ve bu sürecin Batı-sonrası dünya düzeninde çok boyutlu güç rekabetinin doğrudan bir uzantısı olduğunu ileri sürmektedir.