Mutezili düşüncede adalet ilkesinin ahlaki temelleri

Abstract

Bu çalışma, İslam düşüncesinde önemli bir kelam ekolü olan Mutezile'nin adalet teorisinin ahlaki temellerini ele almaktadır. Mutezile, aklı merkeze alan yaklaşımıyla, Allah'ın fiillerinin hikmetli, adil ve maksatlı olduğunu savunmuş; bu doğrultuda ahlaki sorumluluğu da temellendirmiştir. Tezde, Mutezile'nin adalet anlayışı yalnızca kelamî değil, aynı zamanda ahlaki bir bakış açısıyla ele alınarak değerlendirilmiştir. Tez; bir giriş, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde, İslam düşüncesinde ahlakla ilgili temel tartışmalara değinilmiştir. Birinci bölümde, adalet ilkesinin teolojik boyutları (tevhid, kudret, irade, fiil, lütuf, aslah ilkesi, va'd ve va'îd gibi) ayrıntılı şekilde incelenmiştir. İkinci bölümde ise adaletin ahlaki boyutu merkeze alınarak, Mutezile'nin ahlak anlayışı, ahlaki değerlerin kaynağı, iman ile ahlak ilişkisi ve insanın diğer varlıklarla olan ilişkisi tartışılmıştır. Bu tez, Mutezile'nin "adalet" ilkesine yüklediği anlamı hem teorik hem de ahlaki düzeyde açıklamayı, böylece onların akılcı kelam sisteminin ahlaki derinliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.