Firmaların üçüncü parti lojistik (3PL) hizmet sağlayıcıları ile ilişki kalitesi ve tersine lojistik performansı ilişkisinde lojistik yeteneklerinin aracılık etkisi

Abstract

Bu çalışmada, işletmelerin üçüncü parti lojistik (3PL) hizmet sağlayıcıları ile kurdukları ilişki kalitesinin, tersine lojistik performansı üzerindeki etkisi ve bu ilişkide lojistik yeteneklerinin aracılık rolü incelenmiştir. Günümüzde sürdürülebilirlik, maliyet etkinliği ve müşteri memnuniyeti açısından tersine lojistik faaliyetleri işletmelerin rekabet gücünü etkileyen stratejik unsurlardan biri haline gelmiştir. Bu doğrultuda, ilişki kalitesi boyutlarının (güven, bağlanma, iletişim, paylaşılan değer ve empati) lojistik yetenekler (bilgi sistemleri yeteneği, iletişim yeteneği ve iade süreci yeteneği) aracılığıyla ekonomik ve çevresel performans üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Çalışmanın teorik altyapısı Kaynak Temelli Görüş, Sosyal Ağ Teorisi ve Sosyal Sermaye Teorisi yaklaşımlarına dayanmaktadır. Bu teorilerden, örgütler arası ilişkilerin güven, bilgi paylaşımı ve koordinasyon yoluyla lojistik yetenekleri güçlendirdiğini ve bunun performansa yansıdığını açıklamada yararlanılmıştır. Araştırma nicel bir yöntemle yürütülmüş ve veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda faktör, korelasyon ve regresyon analizleri yapılmış, Hayes'in (2013) Process Macro Model 4 yöntemi ile aracılık etkileri test edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, ilişki kalitesi boyutlarının lojistik yetenekler üzerinde anlamlı ve pozitif etkileri olduğu görülmüştür. Geliştirilen bu yeteneklerin ise işletmelerin tersine lojistik bağlamında hem ekonomik hem de çevresel performansını güçlendirdiği saptanmıştır. Analiz sonuçları, güvene ve karşılıklı iş birliğine dayalı ilişkilerin, bilgi sistemleri ve iletişim gibi lojistik yeteneklerin gelişimini desteklediğini ve bu yetenekler aracılığıyla tersine lojistik performansını artırdığını göstermektedir. Bulgular genel olarak, 3PL hizmet sağlayıcıları ile kurulan ilişki kalitesinin, işletmelerin rekabet gücü ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarında kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Araştırmada ilişki kalitesi, yetenek ve performans bağlantısını tersine lojistik bağlamında bütüncül olarak ele alınmıştır. Uygulama açısından ise, işletmelere dijital altyapılarını güçlendirmeleri, bilgi paylaşımını artırmaları ve güven temelli uzun vadeli iş birlikleri geliştirmeleri yönünde öneriler sunmaktadır.

In this study, the effect of the relationship quality established between firms and their third-party logistics (3PL) service providers on reverse logistics performance, as well as the mediating role of logistics capabilities in this relationship, were examined. Today, reverse logistics activities have become one of the strategic factors affecting firms' competitiveness in terms of sustainability, cost efficiency, and customer satisfaction. Accordingly, the effects of the dimensions of relationship quality (trust, commitment, communication, shared values, and empathy) on economic and environmental performance through logistics capabilities (information systems capability, communication capability, and return process capability) were investigated. The theoretical framework of the study is based on the Resource-Based View, Social Network Theory, and Social Capital Theory. These theories were utilized to explain how interorganizational relationships strengthen logistics capabilities through trust, information sharing, and coordination, and how these capabilities, in turn, enhance performance. The research was conducted using a quantitative method, and the survey technique was employed as the data collection tool. Based on the data obtained, factor, correlation, and regression analyses were performed, and mediation effects were tested using Hayes' (2013) PROCESS Macro Model 4 method. According to the research findings, the dimensions of relationship quality have significant and positive effects on logistics capabilities. The development of these capabilities was found to strengthen firms' economic and environmental performance in the context of reverse logistics. The analysis results indicate that trust-based and collaborative relationships support the development of logistics capabilities such as information systems and communication, and that these competencies enhance reverse logistics performance. Overall, the findings reveal that the relationship quality established with 3PL service providers plays a critical role in achieving firms' competitiveness and sustainability goals. Finally, this study holistically addresses the connection between relationship quality, capabilities, and performance within the context of reverse logistics. From a practical perspective, it offers recommendations for firms to strengthen their digital infrastructure, enhance information sharing, and develop trust-based long-term collaborations.