Türkiye ve İrlanda'daki yaşlı mekanlarının karşılaştırılması

Abstract

Teknoloji ve pozitif bilimlerdeki gelişmelerin insan hayatını kolaylaştırması, yaşam standartlarının yükselmesi, insanların beslendiği gıda maddelerindeki çeşitliğinin artması ve bunlara yeterince ve kolayca erişmesi ve gelişmiş tıbbı tedavi imkânlarından yararlanması gibi nedenlerden dolayı gerek gelişmiş ülkelerde gerekse ülkemizde insanların yaşam ömrü süresi uzamıştır. Bu olguya paralel olarak da dünya toplumları içindeki yaşlı nüfusun oranı gittikçe artmaya başlamıştır. Toplumsal ve kültürel yapının değişmesi ve diğer muhtelif sebepler geleneksel büyük aile modelinin çekirdek aile yapısına dönüşmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler yaşlıların mevcut yaşam çevresindeki ya da aile içindeki bakımı giderek büyüyerek barınma sorununun ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu husus bir anlamda, yaşlıların huzurlu bir ortamda hayatlarını idame ettirmelerini, bedensel ve ruhsal sağlıklarını korumalarını, mevcut toplumsal münasebetlerini devam ettirmelerini, sükûnet, emniyet ve gönenç içinde olmalarını temin etmek için çeşitli barınma seçeneklerinin araştırılması ve geliştirilmesi zaruretini ortaya çıkarmıştır. Yaşlıların ortaya çıkan bu barınma sorunlarını çözmek, onlara her anlamda huzurlu, sağlıklı ve korkularından uzak bir şekilde hayatlarını sürdürebilmeleri için çeşitli seçeneklerin sunulmasını teminen dünyanın değişik ülkelerinde çok sayıda önemli örnek projeler ve çalışmalar başlatılmıştır. Bahse konu bu önemli örnek projeler ve çalışmalar, özellikle geleneksel toplumların büyük bir bölümünde yaşlı bakım evlerine karşı var olan bir takım olumsuz önyargıları değiştirmiş, yaşlıların ailelerinin yanı sıra yaşlı bakım evlerinde de fevkalade yaşamlarını sürdürebileceklerini kanıtlamıştır. Günümüzde birçok ülkede ve toplumda yaşlıların kendi istekleri, ailelerinin veya devletin iradesiyle yaşamlarını yaşlı bakım¬evlerinde sürdürmekte olduklarını görmekteyiz. Yaşlı nüfusun dünya genelinde sürekli olarak artması ve yaşlı bakım evlerinin daha sağlıklı ve sosyal bir yaşam alanı olarak kabul görülmesi ülkeleri bu alanda daha insan merkezli, daha medeni, daha sosyal, daha teknolojik projeler, tasarımlar geliştirmeye yönlendirmiştir. Bu bağlamda, eskiye göre, yaşlı bakım evlerinin niceliği ve niteliği de doğal olarak yenilenmiş ve değişmiştir. Gelecekte de yine teknolojik gelişmelere paralel olarak yenilenmesi, değişmesi ve tabiatıyla yaşlı bakım evlerinde hala sunulmakta olan mevcut imkân ve hizmetlerin de o günün ihtiyaçlarını ne kadar karşıladığı, aksayan yönlerinin bulunup bulunmadığı hususları da sorgulanmaya ve araştırılmaya maruz kalmaya devam edecektir. Bu kapsamda, tarihsel süreçte İrlanda ve Türkiye'de bu alanda neler yapıldığını araştırmak ve bu konuya bir nebze ışık tutmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında kısa olarak hem İrlanda'da hem de Türkiye'de yaşlılara sunulan barınma hizmetlerinin tarihin akışında nasıl bir ilerleme ve gelişme yaşadığı, yaşlılara sağlanan imkân ve hizmetlerin çeşitliliği hakkında literatür taraması yapılarak, öncelikle ve özellikle İrlanda'daki yaşlı bakım merkezleri ve huzur evleri saha, uygulama ve inceleme mekanları olarak seçilerek konu ayrıntılı olarak irdelenmeye ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, İrlanda özelinde geçmiş dönemlerde yaşlılara hizmet veren ancak günümüzde müze olarak kullanılan iki eski mekân ile günümüzde hâlihazırda hizmet sunmakta olan iki huzur ve bakım evi ziyaret edilmiştir. Ayrıca, İrlanda'da faaliyet gösteren dini, kamu ve özel kuruluşlar tarafından işletilen yaşlı bakım ve huzur evlerinden sorumlu ilgili resmi ve özerk kurumlar ile sivil toplum kuruluşlarının yetkilileriyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, yaşlılar ile ilgili Dublin'de her yıl düzenlenmekte olan fuar da bu çerçevede ziyaret edilmiştir. Emekliliğe hazırlama eğitim programına iştirak edilerek, katılımcılarla ve programı düzenleyen kurum yetkililerle birebir görüşme yapılmıştır. İlaveten, iki devlet hastanesi ziyaret edilerek buradaki Geriatri bölümlerinde yaşlılara yönelik verilen tedavi hizmetleri de yerinde görülerek, hizmetler ve tedaviler hakkında yetkililerden bilgi alınmıştır. Dublin'de Alzheimer hastalarına yönelik hizmet veren Alzheimer Cafe de ziyaret edilerek, işletme sahipleriyle ve hasta yakınlarıyla söyleşiler gerçekleştirilmiştir. Yaşlılara yönelik olarak hizmet veren bir Çağrı Merkezi de bu kapsamda ziyaret edilmiş ve hizmetleri yerinde görülmüştür. Ankara'da da yerleşik ikisi kamuya ait ve biri de özel sektöre ait üç ayrı Huzur Evi ziyaret edilmiş ve ilgililerle söyleşiler gerçekleştirilmiş ve buralarda verilen hizmetler bizzat yerinde gözlemlenmiştir. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yaşlılar ve Engelliler Genel Müdürlüğü yetkilileriyle ilgili mevzuat ve ülkemizde yaşlılara yönelik olarak sunulan hizmetler konusunda bilgi alınmıştır. Ayrıca, Ankara'da yaşlılara yönelik yapılan uluslararası bir konferansa da İrlandalı uzmanlarla birlikte iştirak edilerek, İrlanda'da yaşlılara sunulan hizmetler ve haklar konusunda bir sunum yapılmıştır. Daha ayrıntılı bilgi almak amacıyla internet üzerinden de araştırma yapılarak ilgili web sayfalarından ve yayınlardan bilgiler derlenmiştir.