Türkmen Türkçesi açıklamalı sözlüklerin yapısal özelliklerinin (S-1962 ve S-2016) karşılaştırmalı incelenmesi

Abstract

Bu araştırmada; 1962 yılında Sovyet döneminde ve 2016 yılında bağımsız Türkmenistan Cumhuriyeti döneminde Türkmen Türkçesinde hazırlanmış iki açıklamalı sözlüğün çeşitli yönlerden karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma betimsel bir araştırma olup veri yapısı açısından nitel özellik göstermektedir. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veri kaynağı dokümanlar, incelenen sözlüklerdir. Veriler makroyapı ve mikroyapı tarama formlarıyla toplanmıştır. Veriler doküman analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, sözlükler için ayrı başlıklar altında sunulmuş, ardından karşılaştırmalı olarak yorumlanmış ve tartışılmıştır. Bulgulara dayalı olarak sonuçlara ulaşılmış ve öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca (S-2016) sözlüğünün A harfiyle başlayan maddeleri Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Araştırma sonucunda (S-2016) sözlüğünün hazırlanmasında, kendisinden önce hazırlanan (S-1962) sözlüğünün temel kaynak olarak kullanıldığı, özellikle makroyapı ve mikroyapı özellikleri açısından aralarında büyük benzerlikler olduğu görülmüştür. Ancak; (S-2016) sözlüğü toplam madde başı, madde içi sayısı ile Türkmen Türkçesinin söz varlığını yansıtması açısından daha kapsamlıdır. Ayrıca yapılan kuruluş ve yöntem özellikleri, madde başı ve madde içi sözcük seçimi, söz varlığı belirleme, yazım ve söyleyiş özellikleri açısından (S-2016) sözlüğü lehine sonuçlara ulaşılmıştır. Sözlükler arasındaki temel bir fark ilk sözlüğün Kiril harfli Türkmen, ikinci sözlüğün Latin harfli Türkmen alfabesiyle hazırlanmış olmasıdır. Sözlüklerin hazırlandıkları dönemin egemen siyasi ideolojisi, sözlüklere madde seçimi, açıklama yazma, örnek kullanım, örnek kullanım için kaynak eser ve kişi seçimi üzerinde etkili olmuştur.