Hândmîr ve Düstûrü'l-vüzerâʾ (Tercüme ve genel değerlendirme)

Abstract

Ortaçağ Türk-İslam devletlerinde Farsça tarih yazım geleneği kapsamında telif edilen eserler Türk tarihi araştırmacılarının başvurduğu birincil kaynaklar arasında yer alır. Türk tarihinin Farsça kaynakları olarak adlandırdığımız bu tarih kayıtları arasında yer alan Düstûrü'l-vüzerâʾ ve ihtiva ettiği bilgiler tez çalışmamızın konusunu teşkil etmektedir. Çalışmamız, dört bölümden müteşekkil olup giriş bölümünde tarih boyunca birçok imparatorluk ve devletler kuran Türkler'in devlet teşkilat yapısı ve dayandığı temel esaslar ile ilgili ilgili bilgiler sunulmaktadır. Birinci bölümde müellifimiz Hândmîr'in de Düstûrü'l-vüzerâʾ'da odaklandığı vezaret makamının ortaçağ İslam dünyasında nasıl ortaya çıktığı ve Abbâsîler, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Anadolu Selçuklu Devleti ve İlhanlı Devleti'ndeki etkinliği ve işleyişi ile ilgili bilgiler ve değerlendirmeler yer alacaktır. Aynı bölüm altında Hândmîr'in yaşadığı tarihî coğrafya olan Hindistan ve o devirdeki siyasî ve idarî durum, vezirlik ve sorunları ile entelektüel ve kültürel vaziyet hususunda bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde ise Hândmîr'in hayatı, eseri Düstûrü'l-vüzerâʾ'nın yazılışı ve tertibi, konusu ve mahiyeti, tarihî ve edebî değeri ile dönem eserleri arasındaki yeri ile ilgili araştırmalarımız neticesinde elde ettiğimiz bilgiler bilimsel değerlendirmeler ve usullere uygun olarak sunulmuştur. Üçüncü bölümde Hândmîr'in kaleme aldığı Farsça eseri Düstûrü'l-vüzerâʾ'nın Türkçe tercümesi, çalışmamızın son kısmını oluşturan dördüncü bölümde ise eserin genel değerlendirmesi yer almaktadır. Tarih boyunca Türk devlet teşkilatının nasıl şekillendiği ve dayandığı esaslar, devlet mekanizmasının yönetici zümresinde bulunan vezirler ve vezaret makamının teşekkülü, Hândmîr'in yaşadığı dönem ve dönemin siyasî ve kültürel gelişmeleri ile Düstûrü'l-vüzerâ' ve Hândmîr ile ilgili verilen bilgiler yukarıda belirttiğimiz başlıklar altında bilimsel değerlendirmeler ve usullere uygun olarak sunulmuştur. Bu çalışmanın Türk tarihine ve bilim camiasına katkı sunması amaçlanmaktadır.