Covıd-19 pandemisinin e-ticaretin değişimi üzerindeki etkisi

Abstract

Covid-19 ile birlikte dünya çapında yaşanan dijitalleşme ve dönüşüm, ekonomik ve sosyal yapılar üzerinde köklü ve hızlı değişiklikler yaşanmasına sebep olmuştur (Alkan ve Bayhan 24(2): 170-185, 2023). 30.530 kişi üzerinde gerçekleştirilmiş olan geniş ölçekli analiz çalışması, bu süreçle birlikte e-ticaret kullanımının sadece teknolojik ve ekonomik imkanlarla değil; jenerasyon farkı, eğitim düzeyi ve bölgesel gelişmişlik gibi sosyodemografik etkenlerden de etkilendiğini ortaya çıkarmıştır. Elde edilen bulgular yaşanan dijital dönüşümün sadece tüketici davranışlarıyla alakalı olmadığını, şirketlerin kuruluşları ve kültürleri ile lojistik anlayışı ve stratejik yönetim anlayışlarını da etkilediğini göstermektedir. Örneğin İstanbul, Batı Marmara, Doğu Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde e-ticaret kullanım oranı yüksek seyrederken, Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu’da oran düşük seviyelerdedir (Alkan ve Bayhan 24(2): 170-185, 2023). Z, Y ve X kuşaklarında kadınların; Baby Boomer kuşağında ise erkeklerin e-ticareti kullanım oranının daha yüksek olduğuna ulaşılmıştır. Bu veriler dijitalleşmeye uyum politikalarının gelir düzeyi, eğitin seviyesi, jenerasyon ve cinsiyet farklılıklarının da gözetilerek düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. E-ticaret sadece ekonomik rekabet avantajı sağlamaz, kurumsal yönetim ilkeleri açısından da stratejik bir önem taşır. Dijitalleşme alışılagelmiş düzenden farklı olarak veri analitiği, tüketici davranışlarının anlık izlenebilmesi ve tedarik zinciri süreçlerinin optimize edilebilmesi gibi yeni iş modelleri ortaya çıkarmıştır ve işletmelerin sürdürülebilir rekabet gücü elde edebilmeleri için yalnızca ekonomik performanslarını değil, aynı zamanda etik, şeffaf ve sorumlu yönetim yaklaşımlarını da dijital platformlara entegre etmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır (Gedik 12(1), 184 – 198, 2021) Bütün bunlardan yola çıkılarak işletmeler sadece teknik altyapı geliştirmek değil, dijital dönüşüm ve yönetişim kültürleri üzerine de yansımış olan etkileri geniş bir perspektiften bakarak anlamalıdır. Dijital platformlar üzerinden yürütülen faaliyetlerde bilgiye erişim, paydaş haklarının korunması, denetim mekanizmalarının işleyişi ve yönetsel karar alma süreçlerinde şeffaflığın sağlanması gibi kurumsal yönetim ilkelerinin elektronik ortama uyarlanması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır ve rekabet avantajı da bu etik anlayışla sağlanabileceğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, söz konusu dönüşüm sürecini yalnızca teknolojik bir gelişme olarak değil, kurumsal yönetim ilkeleri ve paydaş ilişkileri bağlamında stratejik bir yeniden yapılanma alanı olarak ele almaktadır ve Türkiye’de pandemi sonrası değişen ticaret dinamiklerinin işletmelerin yönetişim yapıları üzerindeki etkileri incelenmekte; dijitalleşmenin oluşturduğu fırsat ve risklerin kurumsal yönetim çerçevesinde nasıl ele alınması gerektiği literatür destekli olarak tartışmaktadır.