Konya Ovası Çumra sulama alanı taban suyu tuzluluk haritalarının coğrafi bilgi sistemleri ile analizi

Abstract

Bu araştırma, Konya Ovası Çumra Sulama Alanı'nda taban suyu dinamikleri ve tuzluluk seviyelerinin tarımsal sürdürülebilirlik üzerindeki etkilerini, Ekim 2021 ile Eylül 2023 arasındaki 24 aylık bir periyodu kapsayan verilerle analiz etmektedir. Çalışmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, kullanılan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı jeoistatistiksel modelin (IDW) olağanüstü yüksek performansıdır. Yapılan çapraz doğrulama analizleri, modelin mekânsal ve zamansal tahminlerde neredeyse mükemmele yakın bir doğruluk sergilediğini kanıtlamıştır. Özellikle Ekim 2021 dönemi için elde edilen R² (Belirlilik Katsayısı) değerinin 0.99999 gibi istisnai bir seviyede olması, modelin gözlemlenen verilerdeki varyasyonun %99.999'unu açıklayabildiğini göstermektedir. Buna ek olarak, Kök Ortalama Kare Hata (RMSE) değerinin 0.0015 gibi çok düşük bir seviyede olması, modelin tahminlerinin gerçek değerlerden sapmasının minimum düzeyde olduğunu bilimsel olarak ortaya koymaktadır. Bu yüksek doğruluktaki modelle elde edilen bulgular, bölgedeki tuzluluğun mevsimsel olarak önemli ölçüde değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle 2023 yılındaki hidrolojik koşullar, önceki yıla göre farklılıklar sergilemiştir. 2023 yılının ilkbahar ve yaz aylarında sodyum (Na⁺) konsantrasyonlarında gözlemlenen artışlar, önceki yılın aynı dönemlerindeki eğilimlerden farklılaşarak, bölgedeki tuzluluk riskinin devam ettiğini ve arttığını göstermektedir. Örneğin, Ağustos-Eylül 2023 döneminde 150-225 mg/L sodyum konsantrasyonuna sahip alanlarda %7167.83'lük çarpıcı bir artış yaşanmıştır. Bu durum, artan evapotranspirasyon ve azalan yağışların bir sonucu olarak toprakta tuz birikiminin hızlandığına işaret etmektedir. Bu güncel bulgular ışığında, Çumra Ovası'nda tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için taban suyu seviyelerinin ve kalitesinin yakından izlenmesinin kritik öneme sahip olduğu vurgulanmaktadır.