Linç kültürüne katılma niyetinin iç grup kayırmacılığı, insanlıktan uzaklaştırma ve linç kültürünün olumsuz etkileri hakkında bilgilendirilmeyle ilişkisi

Abstract

Linç kültürü, eskiden söyledikleri veya yaptıkları toplumun geneli tarafından desteklenip hoş karşılanan bazı kişilerin zaman içinde bu davranışları nedeniyle tepki görmesini ifade eder. Bu tepki bir grup insanın sosyal medyada bir araya gelmesi ve bu kişi veya kişileri terk etmeleri/takipten çıkarmaları şeklinde gerçekleşmektedir. Sosyal medyada bir grup insanın verdiği bu tepki hedeflerinde yer alan bireyi cezalandırmak amacıyla ortaya çıkmaktadır ve saldırgan bir yapıya sahiptir. Bu tezin amacı da olumsuz sonuçları göz önünde bulundurulduğunda bireylerin linç kültürüne katılmalarının ardındaki sosyal psikolojik faktörleri belirlemektir. Bu tez kapsamında ilk olarak Çalışma 1 adıyla Çok Boyutlu Linç Kültürü Ölçeği geliştirilmiştir. Çok Boyutlu Linç Kültürü Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu bulunmuştur. Ardından bireylerin sosyal medyada eleştiriye açık bir paylaşım yapan kişiye karşı linç kültürüne katılmaya yönelik niyetlerin "hedef kişinin grubu (iç grup – dış grup)", "hedefin insanlıktan uzaklaştırılma düzeyi (düşük - yüksek insanlıktan uzaklaştırma)" ve "linç kültürünün olumsuz sonuçları konusunda bilgilendirilmeye (bilgi var – bilgi yok)" göre değişip değişmedikleri 2X2X2'lik faktöriyel desene uygun olarak incelenmiştir. Ayrıca çalışmada hedefin grup üyeliği ve linç kültürüne katılma niyeti arasındaki ilişkide empatinin aracı rolü; grup üyeliği ve empati arasındaki ilişkide ise linç kültürünün olumsuz sonuçları hakkında bilgilendirilmenin düzenleyici rolü incelenmiştir. Çalışmaya yaş ortalamaları 20.50 (SS = .04) olan 307 (%79.9) kadın, 75 (%19.5) erkek ve diğer seçeneğini işaretleyen 2 (%0.5), toplam 384 katılımcı dahil olmuştur. Analiz sonuçlarına göre bağımsız değişkenler olan iç grup kayırmacılığının (Wilks' Λ = .984, F(3, 381) = 2.03, p = .109, η²ₚ = .016), insanlıktan uzaklaştırmanın (Wilks' Λ = .993, F(3, 381) = 0.82, p = .484, η²ₚ = .007) ve linç kültürünün olumsuz sonuçları hakkında bilgilendirmenin (Wilks' Λ = .983, F(3, 381) = 2.19, p = .088, η²ₚ = .017), Wilks' Lambda değerleri incelendiğinde linç kültürüne katılma niyeti ile ilişkili olmadıkları bulunmuştur. Ayrıca çalışmada hedefin grup üyeliği ve linç kültürüne katılma niyeti arasındaki ilişkide empatinin aracı, bilgilendirmenin ise düzenleyici bir rolü olmadığı görülmüştür. Bununla birlikte bağımlı değişken ölçümleri ile bağımsız değişkenler tek tek incelendiğinde ise anlamlı sonuçlar olduğu görülmüştür. Buna göre grup değişkeninin linç kültürüne katılmaya yönelik niyetine ilişkin tek maddelik ölçme sorusu ile arasında anlamlı ilişki vardır (F(1, 383) = 5.49, p = .020, η²ₚ = .014). Bulgular Ankara Üniversitesi öğrencisi olan katılımcıların iç grup üyelerinden olan Ankara Üniversitesi öğrencilerine yönelik linç kültürüne katılma niyetlerinin dış grup üyelerinden olan Ortadoğu Teknik Üniversitesi öğrencilerine yönelik linç kültürüne katılma niyetlerinden anlamlı olarak daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca linç kültürünün olumsuz sonuçları hakkında bilgi alan katılımcıların beklenen şekilde bu bilgiyi almayan katılımcılara kıyasla linç kültürüne daha az katılma niyeti göstereceğini doğrulamıştır (F(1, 383) = 4.65, p = .032, η²ₚ = .012). Katılımcıların sahip olduğu linç kültürünün olumsuz sonuçları ile ilgili bilgiler onların linç kültürüne katılma niyetlerini etkilemiştir.