Avrupa iktisadi düşüncesinde ahlak kavrayışlarının dönüşümü

Abstract

Ahlak ezeli ve ebedi, maddi dünyadan kopuk, özerk, soyut ve evrensel olarak geçerli içerimlere sahip bir kavram değildir; tarihsel ve toplumsal olarak sürekli dönüşür ve ahlak ilk ortaya çıktığı andan itibaren bu dönüşümün özgül işlevleri vardır. Bu çalışmada, iktisadi düşüncenin ortaya çıktığı zamandan bugüne bilimde çok önemli bir yer kaplayan ahlaki kavrayışların dönüşümünü, Antik Yunan filozoflarından marjinal devrime uzanan süreç açısından ele aldık. Söz konusu dönüşümü, toplumların maddi üretim süreçleriyle ilişkili olarak, tarihsel materyalist yöntemle ve bu dönüşümün özgül iktisadi ve toplumsal işlevlerini keşfetmeye çalışarak inceledik. Ulaştığımız sonuç, iktisatta ahlaki kavrayışların dönüşümünün dinamiklerinin toplumların özgül üretim tarzlarının ihtiyaçlarıyla ilişkili olduğu, belirli bir ahlakın belirli bir üretim tarzına ait bulunduğu, bilimde genel kabul gören ahlaki yargıların toplumdaki hâkim üretim tarzının olumlanmasına katkı sağlama işlevini yerine getirdiğidir. İktisatta ahlaki yargılar, tarihsel olarak, hâkim üretim tarzlarının ve dolayısıyla hâkim sınıfın çıkarlarının savunulmasına, haklılaştırılmasına ve korunmasına hizmet etmektedir.