Trafik kirliliğinin betula pendula roth. (huş ağacı) ağaçlarında alerjik polen içeriği ve yaprak anatomisi üzerindeki etkileri

Abstract

Bu tez çalışmasında, trafik kaynaklı hava kirliliğinin Betula pendula Roth. (Huş ağacı) polenlerinin alerjenik özellikleri ve yaprak anatomik yapısı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma kapsamında, Ankara ilinde trafik yoğunluğunun yüksek olduğu 13 kirli lokasyon ile trafik yoğunluğunun düşük olduğu 3 temiz/yarı temiz lokasyondan (Tunceli ve Bingöl) polen ve yaprak örnekleri toplanmıştır. Morfolojik analizler ışık mikroskobu (LM) ve taramalı elektron mikroskobu (SEM) ile gerçekleştirilmiş. Yaprak anatomisi kriyotom ile alınan enine kesitler üzerinden değerlendirilmiştir. Polenlerin biyokimyasal özellikleri FT-IR spektroskopisi, protein profilleri SDS-PAGE ve majör alerjen Bet v 1 düzeyleri ELISA yöntemi ile belirlenmiştir. Çevresel veriler, Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı'ndan temin edilen Ocak–Mayıs 2025 dönemi parametreleri ile desteklenmiştir. Elde edilen bulgular, kirli bölgelerden toplanan polenlerin polar ve ekvatoral eksen uzunlukları ile ekzin–intin duvar kalınlıklarının temiz bölgelere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı derecede arttığını göstermiştir. SEM analizleri, kirli alanlardaki polen yüzeylerinin yoğun partikül madde ile kaplandığını ortaya koymuştur. Yaprak anatomisi incelemelerinde kütikula ve üst epidermis kalınlığında artış gözlenmiştir. FT-IR analizleri, özellikle Amid I /Amid II oranlarında belirgin değişimler olduğunu göstermiştir. ELISA sonuçları, kirli bölgelerde Bet v 1 alerjen düzeylerinin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, trafik kaynaklı hava kirliliğinin Betula pendula'da morfolojik, anatomik ve biyokimyasal düzeyde önemli etkiler oluşturduğu belirlenmiştir.