Anayasa hukukunda ölçülülük ilkesi

Abstract

Ölçülülük ilkesi çağımız anayasa hukuku ve anayasal yargısının başat kavramlarından biri olup ilke gittikçe daha fazla yargı organı tarafından ve hukukun daha farklı alanlarında benimsenmiş; doktrinde de temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması ve sınırlamanın sınırlarına ilişkin sorunları çözebilecek en önde gelen yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. İlke coğrafi ve hukuk sahaları itibariyle yaygınlaşmış ve "hukukun genel ilkesi" olarak görülmeye başlanmıştır. Mevcut çalışma, bu gelişim trendinden yola çıkarak bir yorum/yargısal akıl yürütme yönteminin pek de uzun olmayan bir zaman aralığında hukukun temel ilkesi haline geldiğini sorgulamaktadır. Bunun sonucunda ölçülülük ilkesinin temel hak ve özgürlüklerin yargısal olarak korunmasında bir zorunluluk ve olumsallık olarak nasıl karşımıza çıktığı incelenecektir. Bu soruların cevaplarını bulmak adına ilk olarak ölçülülüğün tarihsel gelişim süreci incelenmiş ve İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde temel hak ve özgürlüklerin anayasal düzeyde düzenlenme biçimi ile olan ilişkisi ele alınmıştır. Ardından teknik-hukuksal analiz Türk Anayasa Mahkemesi'nin ölçülülük ilkesini nasıl uyguladığı üzerinden yapılmış ve son bölümde ise Wesley Newcomb Hohfeld'in haklar kuramından yola çıkarak ölçülülük yargısal pratiğinin temel hakların yargısal korunması yolunda nasıl bir anlama sahip olduğu gösterilmiştir. Böylece tarihsel, teknik-hukuksal ve kuramsal analizden faydalanarak ölçülülüğün hukukun genel ilkesi haline bir zorunluluk ve bir olumsallık sonucu geldiğini göstereceğim.