Endüstri alanlarının peyzaj şehirciliği açısından değerlendirilmesi: Ankara kenti örneği

Abstract

Endüstri Devrimi ile kentlerde ortaya çıkan endüstri alanları, zamanla işlevini yitirerek atıl hale gelmiştir. Bu alanların yeniden değerlendirilmesi, kent gelişimi ve mekânsal bütünlüğün sağlanması açısından önemlidir. Çalışmada, Ankara kentinde Cumhuriyet Dönemi kalkınma politikaları doğrultusunda şekillenen endüstri alanları, peyzaj şehirciliği yaklaşımıyla ele alınmıştır. Cer Modern, AOÇ Bira Fabrikası ve Çubuk-1 Barajı Rekreasyon Alanı olmak üzere üç örnek alan incelenmiştir. Seçilen alanlar, geçmişte âtıl kalmış, kültürel miras değeri taşıyan ve dönüşümleri sonrasında farklı kentsel işlevler kazanan örneklerdir. Ankara kentinin şehir planlama tarihinden başlayarak, çalışma alanlarının değişimi ve peyzaj şehirciliği perspektifiyle değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu doğrultuda yapılan saha gözlemleri ve mekânsal analiz-lerle, belirlenen çalışma alanlarının mevcut durumları incelenmiştir. OpenStreetMap, TUCBS ve Google Earth açık kaynaklardan alınan veriler, beş temel başlık altında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler, alanların mevcut ve dönüşen işlevlerinin incelendiği kullanım işlevi analizi, ulaşılabilirlik düzeylerinin belirlendiği bağlantısallık durumu, kamusal açık alan ve yeşil doku potansiyelini ölçen açık yeşil alan analizi, geçirimsizlik ve doğal su döngüsü ilişkilerinin incelendiği su süreci analizi, alanların kullanıcı nez-dindeki katkılarını değerlendiren sosyo-kültürel ekosistem hizmetleri analizidir. Sosyo- kültürel değerlen-dirme anket çalışmasıyla yapılmış olup; toplumsal bellek, estetik değer ve rekreasyon potansiyeli değerlendirilmiştir. Bulgular, Cer Modern'in kültürle bütünleştiğini, Çubuk-1 Barajı'nın doğa temelli kamusal alan kimliği sunduğunu, AOÇ Bira Fabrikası'nın ise yıkımla toplumsal hafızasının zayıfladığını göstermiştir. Araştırma sonuçları, endüstriyel alanların kentsel dönüşümünde peyzaj şehirciliği yaklaşımının benimsenmesinin mekânsal bütünlük, kültürel süreklilik ve ekolojik denge açısından kaçınılmaz olduğunu ortaya koymaktadır. Yeşil altyapının sürekliliği, kültürel mirasın korunması ve kamusal erişim gibi ilkeleri gözeten peyzaj şehirciliği, kimlik odaklı ve doğayla uyumlu dönüşüm senaryoları geliştirmek için stratejik bir planlama aracıdır.