Rasyonaliteyi yeniden düşünmek: Gaston Bachelard ve John R. Searle'ün perspektifinden yeni bir yaklaşım

Abstract

Bu çalışma, çağdaş düşüncede etkisini artıran araçsal rasyonalite anlayışını felsefi açıdan sorgulamayı amaçlamaktadır. Özellikle hesaplamalı yaklaşımların zihin, bilinç ve anlam üretimi alanlarında sunduğu çerçeveler, rasyonalitenin yalnızca amaçlara ulaşmaya yönelik işlem gücüne indirgenmesi riskini taşımaktadır. Bu bağlamda çalışma, Gaston Bachelard ve John R. Searle'ün görüşlerinden hareketle, rasyonaliteyi daha geniş bir düşünsel zeminde yeniden kavramsallaştırmayı hedefler. Bachelard'ın bilimsel düşüncedeki epistemolojik kopuşlara yaptığı vurgu ile Searle'ün bilinç, niyetlilik ve dil kullanımı üzerine geliştirdiği görüşler, araçsal rasyonalitenin sınırlarını açığa çıkarmak açısından önemli bir felsefi dayanak sunar. Bu doğrultuda geliştirilen "boşluktaki rasyonalite" kavramsallaştırması, rasyonalitenin yalnızca işlemeye değil; belirsizlik, etik sorumluluk ve anlam üretimi gibi boyutlara da temas eden, kesintili ve bağlamsal bir insan etkinliği olduğunu ortaya koyar. Böylece çalışma, rasyonalitenin doğasına ilişkin daha derinlikli bir düşünme imkânı sunmayı ve farklı felsefi gelenekler arasında eleştirel bir diyalog zeminini beslemeyi amaçlamaktadır.