Ölüme bağlı tasarruflarda ve bağışlama sözleşmesinde saik hatası

Abstract

Bu çalışma, bağışlama sözleşmesi ile ölüme bağlı tasarruflar içinde yer alıp lehtarın malvarlığında karşılıksız artış sonucunu doğuran tasarruflarda sâik hatasının nasıl bir hukuki rejime tabi tutulması gerektiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu işlemlerin ivazsızlık karakterinden yola çıkarak, her iki kazandırma türünün farklı hukuki prensiplere (irade ve güven prensipleri) tabi tutulmasından doğan çelişkinin rasyonel bir çözüme kavuşturulmasıdır. Çalışmada mesele; Türk ve mehaz İsviçre hukukundaki yasal düzenlemeler, öğreti görüşleri ve yargı içtihatları ışığında değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, ivazlı sözleşmelerin aksine, karşılıksız kazandırmalarda hataya düşen tarafı teselli edici bir karşı edim bulunmadığından, kazandıranın gerçek iradesinin üstün tutulabileceğinin tartışılabileceği ifade edilmiştir. Vasiyetnamede adi sâik hatası dahi iptal için yeterli görülürken, miras sözleşmesinde karşı tarafın haklı beklentisini korumak adına sâik hatasının temel hatası niteliği kazanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, bağışlama sözleşmesinde geleceğe dair beklentilerin boşa çıkması sorununun, istisnai bir yol olan işlem temelinin çökmesi kurumu ile değil, temel hatası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği savunulmuştur. Çalışmada sâik hatası, hatanın geçmişe, hâle ve geleceğe ilişkin görünümlerinin yanı sıra bilgisizlik ve hukuki hata halleri de detaylı biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. Ayrıca sâik hatasının hukuki sonuçları ele alınmış; bu kapsamda bağışlama sözleşmesinde tek taraflı irade beyanıyla kullanılan iptal hakkı ile ölüme bağlı tasarruflarda mirasbırakanın ölümünden sonra gündeme gelen iptal davası iredelenmeye gayret edilmiştir. Ayrıca, sâik hatasının hukuki sonuçları salt iptal yaptırımı ile sınırlandırılmamış; hataya düşen kişinin sağlığında işlemi onaması, hak düşürücü sürenin geçmesiyle işlemin sıhhat kazanması ve tasarrufun işlem sahibi tarafından ortadan kaldırılması meseleleri ayrıntıları ile ele alınmıştır. Son olarak, ölüme bağlı tasarruflarda sâik hatasının iptal yaptırımıyla ortadan kaldırılması yerine, favor testamenti ilkesi ışığında farazi iradenin güvenilir biçimde tespit edilmesi suretiyle tamamlayıcı yorum yoluyla aşılması ve işlemin mirasbırakanın farazi iradesine göre düzeltilmesi gerektiği yönünde çözüm önerisi sunulmuştur.