Havuçlarda (Daucus carota ssp. sativus var. atrorubens Alef ve D. carota) kallus ve süspansiyon kültürü teknikleri ile gama ışını kullanarak hücre düzeyinde tuza tolerant hatların seleksiyonu

Abstract

Ülkemizde sebzelerde çeşit geliştirme çalışmalarında bugüne değin ivme kazanılmış olsa da ilk aşamada ele alınan türler, yazlık sebzeler ve majör sebze türleri olmuştur. Günümüzde, havucun da aralarında bulunduğu serin iklim sebzelerindeki ıslah çalışmaları, son yıllarda hızla devreye girmeye başlamıştır. Havuç (Daucus carota L.); hem üretim hem de tüketim yönüyle kışlık sebze türleri arasında öne çıkmaktadır. Bu çalışmada havuçlarda (Daucus carota ssp. sativus var. atrorubens Alef ve D. carota) kallus ve süspansiyon kültürü teknikleri ile gama ışını kullanarak hücre düzeyinde tuza tolerant hatların seleksiyonu amaçlanmıştır. Bu amaçla optimizasyon aşamalarının ardından turuncu ve mor havuç kalluslarına çeşitli dozlarda (0, 5, 10, 20, 30, 40, 50, 60 Gy) gama radyasyonu uygulanarak etkili mutasyon dozu belirlenmiştir. Kalluslardan rejenere olan bitki sayılarına göre yapılan regresyon analizi sonucu turuncu (Nantes) havuçlarda 23.605 Gy'lik doz etkili mutasyon dozu olarak belirlenirken; mor havuçlarda 8.36 Gy ise dozu belirlenmiştir. Mor havuçlarla devam edilen çalışmada, 7 Gy, 8 Gy ve 9 GyGy gama ışını uygulaması yapılan kalluslar, 5 kez alt kültür yapılarak çoğaltılmıştır. Kalluslardan rejenere edilen bitkilerin ortalama bitki boyu, kök boyu ve dallanma sayısı parametreleri belirlenmiştir. 9 Gy gama ışınına maruz kalan kallus dokularından gelişen bitkilerde ortalama bitki boyu 27.04 cm ile en yüksek uzunluğa ulaşırken, 10.56 cm ortalama kök boyuyla 9 Gy yine en yüksek değeri vermiştir. Dallanma sayılarının ortalamaları 8 Gy 10.40 adet, 9 Gy 8.96 adet, 7 Gy 7.68 adet olurken, kontrol bitkileri ortalama 5.40 adet dallanma sayısına ulaşmıştır. In vitro koşullardan dış ortam koşullarına aklimatize edilen bitkilere tuz stresi uygulanmıştır. Tüm bitkiler 3 gün boyunca (ilk gün 25 mM, ikinci gün 75 mM ve üçüncü gün 100 mM NaCl tuzu içeren 5 mL tuz çözeltisi ile olmak üzere, toplam 200 mM) sulanmıştır. Uygulamadan 14 gün sonra tuzlu ortamda yaşamaya devam eden bitkilerden alınan yaprak örneklerinde antioksidan enzimlerden peroksidaz (POD) ve superoxide dismutase (SOD) aktiviteleri ile lipid peroksidasyonunun bir belirteci olan malondialdehit (MDA) miktarında değişimler ortaya konmuştur. Çalışmanın sonunda; 8-21, 9-19, 7-9, 9-2 ve 9-8 no'lu bitkilerde kontrole göre tuza tolerans artmış, bunlar olası mutant bitkiler olarak belirlenmiştir.