Rol teorisi çerçevesinde Arap Baharı sonrasında İran dış politikası

Abstract

Bu çalışmanın temel amacı rol teori perspektifinden İran Cumhurbaşkanlarının Suudi Arabistan'a yönelik dış politikasındaki ulusal rollerini tespit etmektedir. Çalışmanın kapsamı güncel Ortadoğu siyasetini derinden etkileyip liderlerin rol algılarını büyük ölçüde değiştirmiş ve İran dış politikası üzerinde kritik söylemler başlatmış iki önemli olay olan Arap Baharı sonrası ve 7 Ekim 2023'te başlayan Hamas-İsrail Savaşı arasındaki zaman dilimiyle sınırlandırılmıştır. Bu zamansal sınırlılık içerisinde çalışmada Mahmud Ahmedinejad, Hasan Ruhani ve İbrahim Reisi'nin İran'ın bölgedeki hem en büyük jeopolitik rakibi hem de ideolojik ötekisi olan Suudi Arabistan'a yönelik dış politikalarını oluştururken benimsedikleri rollerin tespiti yapılmıştır. Aktör odaklı bir analiz çerçevesi sunan rol teorinin İran çalışmalarında kullanımı sınırlı olduğundan İran dış politikasında Cumhurbaşkanlarının sahip olduğu rollerin ideolojik ve çevresel faktörlerden nasıl etkilendiği ve bu etkileşimin dış politikaya nasıl yansıdığının tespit edilmesini amaçlayan bu tez, İran dış politikası literatüründe yer alan bu boşluğa katkıda bulunmayı hedeflemiştir. Bu çalışmada zamansal bağlamı içerisinde İran Cumhurbaşkanlarının Suudi Arabistan'a yönelik sahip oldukları ulusal rolleri verdikleri demeçler incelenerek kullanmayı tercih ettikleri ifadelerden sahip oldukları ulusal roller tespit edilmiştir. Bu bağlamda bu tezde, kategorik olarak reformist ve muhafazakâr olarak ayrılmalarına rağmen Cumhurbaşkanlarının ulusal rolleri arasında bir devamlılık olduğunu, iki ülke ilişkilerinin seyrinin iyi komşuluk ve mezhep çatışması gibi bölgesel dinamiklere sahip olsa da temelde uluslararası dinamikler tarafından belirlendiği hususları temel argümanlar olarak yer almıştır.