Tasarım hukukunda tescilsiz tasarımların korunması

Abstract

Tescilsiz tasarımların hukukumuzda nasıl korunacağı hususunda doktrinde farklı görüşler ortaya atılmıştır. Temel sorun tescilli tasarımlarda olduğu gibi herhangi bir sicile kayıt olmadığından tasarım hakkı, hakkın sahibi ve üçüncü kişilerin tecavüzü durumlarında nasıl korunacağıdır. Bu hususta en pratik çözüm tescilsiz tasarımların, şartlarını sağladığı fikri ve sınai hak kategorisine dahil edilerek bu hakların sağladığı korumadan yararlanması ve sınai hak sicillerine tescil edilerek daha güvenli ve objektif korunmasıdır. Tescilsiz bir tasarımın koruma süresi üç yıldır. Tescilsiz tasarım eğer sahibinin hususiyetini taşıyor ve aynı zamanda FSEK’te sayılan eser kategorilerine dâhil edilebiliyorsa artık FSEK kapsamında eser olarak korunabilecektir ancak eserlerin de sicile kayıt edilmiyor oluşu sebebiyle kesin koruma sağlamadığı yönüyle eleştirilmektedir yine de hukuk düzeni boşluk kabul etmediğinden bu kategoriye dâhil edilmesi avantajlı görülmektedir. Eser olarak korunan tasarım hakkı, eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden sonraki yetmiş yıl boyunca korunacak ardından kamuya mal olacaktır. Tescilsiz tasarım eğer benzerlerinden ayırt edilmesini sağlayan herhangi bir işaret sebebiyle marka olma şartlarını taşıyorsa yine TÜRKPATENT nezdinde tutulan marka siciline tescil edilebilecek, on yıl boyunca korunabilecek ve bu süre yenilenebilecektir. Tescilsiz tasarım eğer yenilik, tekniğin bilinen durumunun aşılması ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşıyorsa TÜRKPATENT nezdinde tutulan patent siciline tescil edilebilecek ve patent olarak yirmi yıl korunabilecektir, bu sürenin sona ermesi halinde kamuya mal olacaktır. Tescilsiz bir tasarım eğer sadece yeni ve sanayiye uygulanabilir olma şartlarını karşılıyor ancak buluş basamağı içermiyorsa faydalı model olarak TÜRKPATENT nezdinde tutulan faydalı model siciline tescil edilebilecek ve on yıllık koruma süresine sahip olacak, sürenin sona ermesi halinde kamuya mal olacaktır. Tescilsiz tasarımın herhangi bir fikri ve sınai hak kategorisine dâhil edilemediği durumlarda, TTK uyarınca haksız rekabet hükümleriyle korunabileceği öne sürülmüştür. Diğer bir görüşe göre fikri ve sınai hak kategorilerine dahil edilebildiği halde kümülatif korumadan yararlanarak haksız rekabet hükümlerine yine başvurulabilecektir. Tasarım hakkı; sürenin dolması, hükümsüzlük, yenilememe veya vazgeçme sebepleriyle sona erer.