Avrupa yeşil mutabakatına uyum sürecinde yeşil dönüşümün finansmanı: Sürdürülebilir ihracatın finansmanı projesi

Abstract

Bu çalışmada, Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) Türk sanayisi ve dış ticareti üzerindeki etkileri ampirik bir saha araştırmasıyla analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında, T.C. Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Responsible® Programı katılımcısı ihracatçı firmaların anket verileri üzerinden dekarbonizasyon yatırımlarında karşılaşılan finansal kısıtlar incelenmiştir. Saha bulguları, literatürdeki yaygın kanaatin aksine, firmaların yeşil dönüşüm sürecindeki temel darboğazının bilgi eksikliğinden ziyade yapısal sermaye kısıtları ve piyasa aksaklıkları olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcıların büyük bir çoğunluğu hibe nitelikli teknik danışmanlıkların tek başına yatırım engellerini kaldırmaya yetmediğini vurgularken; dış finansman arayışında karşılaşılan en belirgin engeller sırasıyla yüksek kredi faiz oranları, vade yetersizliği ve bankacılık sektörünün risk kaçınma eğiliminden kaynaklanan teminat kısıtları olarak saptanmıştır. Bu finansal kısıtlar ve likidite yetersizlikleri nedeniyle, incelenen ihracatçı firmaların önemli bir kısmı kritik SKDM uyum projelerini askıya almak veya yavaşlatmak zorunda kalmıştır. Elde edilen ampirik kanıtlar ışığında, çalışmanın son aşamasında IPA III fonlarını kaldıraç olarak kullanarak hibe ve imtiyazlı kredileri Kredi Garanti Fonu (KGF) destekli bir risk paylaşım mekanizmasıyla birleştiren karma bir finansman modeli tasarlanmıştır. Çalışma, Türkiye’nin İklim Kanunu ve ulusal yeşil taksonomi ile desteklenen nitelikli bir yeşil finansman ekosistemi kurarak Avrupa Yeşil Mutabakatı’nı uzun vadeli kalkınma stratejisine entegre etmesi gerektiğini kanıtlamakta; geleneksel ve tek boyutlu teşvik yaklaşımlarının bütünsel bir ekonomik uyum reformuna dönüştürülmesinin zorunluluğunu ortaya koymaktadır.