Hat sanatında istif

Abstract

Bu çalışmamızda hat sanatında yazının almış olduğu ve bir amaca yönelik bir araya gelmesi olan istif konusu incelenmiştir. Bu bağlamda istifli bir yazının estetik bir görünüm elde etmesinde dikkat edilmesi gereken hususlar detaylı bir şekilde araştırılmıştır. İstifli yazıların ilk olarak hangi tarihte ortaya çıkmış olduğu, dönemsel olarak geçirmiş olduğu değişiklikler, hangi yazı türlerinde daha çok istif yapıldığı, tüm yazılarda istifin mümkün olup olmadığı, istif çeşitleri ve istifli yazıların kullanım alanları araştırılan konular arasında olmuştur. Bu amaç doğrultusunda çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden kaynak tarama, örnekleme, karşılaştırma ve kaynak göstermeye başvurulmuştur. Bu bağlamda dönemlerin istif özelliklerini gösterecek düzeydeki örnek yazılar tercih edilmiştir. Benzer metot istif kaideleri ile ilgili olarak da takip edilmiş, her bir kural için ayrıntılı örnek bir yazı gösterilmiştir. Bu çalışma neticesinde yazının sanatlı olması konusunda istifin ne kadar önemli olduğu anlaşılmaktadır. Sadece kâğıt üzerinde değil, hayatın her alanında kolaylıkla karşılaşabileceğimiz istifli yazıların teşekkülünde birtakım kuralların olduğu ve bu kuralların en temel seviyede tüm yazı çeşitleri için geçerli olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte bazı yazı türlerinin özellikleri gereği farklı birtakım hususlara sahip olduğundan istiflenmeye müsait olmadıkları görülmüştür. İlk dönemlerde istiflenmeye müsait görülmeyen, bu bakımdan istifli örneklerine şahit olmadığımız bazı yazı türlerinin günümüzde istif mantığı ile yazılabildiği örnekler üzerinden gösterilmiştir. Benzer bir durum sadece bazı yazı türlerinin girift ve müsennâ şeklinde yazılabildiği düşüncesi, günümüzdeki uygulamaları ile uyuşmadığı anlaşılmıştır. Netice itibariyle her bir yazının istiflenmesi genel kaidelere bağlı olmanın ötesinde, o yazının kendine mahsus özelliklerinin bilinmesiyle mümkün olduğu anlaşılmıştır.