Viyana satım sözleşmesi’nde ve türk hukukunda öncelenmiş sözleşmeye aykırılık
Loading...
Date
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Ankara Üniversitesi
DOI
Abstract
İşbu Özel Hukuk (Medenî Hukuk) Doktora Tezi, öncelenmiş sözleşmeye
aykırılık müessesesini incelemektedir. Bilindiği üzere 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
veya selefi olan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nda öncelenmiş sözleşmeye aykırılığa dair
herhangi bir genel nitelikli pozitif düzenleme bulunmamaktadır. Benzer şekilde Türk
özel hukukunda anılan müesseseye dair herhangi bir örf ve âdet hukuku kuralına
rastlamak da mümkün değildir. Dolayısıyla bir sözleşmenin kurulmasından sonraki
fakat henüz muacceliyetin gerçekleşmesinden önceki süreçte sözleşmeden doğan
yükümlülüklerin taraflarca ihlâl edilip edilemeyeceği problemi, kanun boşluğunun da
ötesinde mevcut bir hukuk boşluğunun doldurulmasıyla çözümlenebilecek bir
meseledir. Türk özel hukukunda bir boşluğun nasıl doldurulacağı 4721 sayılı Türk
Medenî Kanunu md.1/2 hükmünde öngörülmüştür. Açıkçası öncelenmiş sözleşmeye
aykırılığa dair mevcut bir yasal düzenlemenin bulunmamasına rağmen hâkimin, önüne
gelen somut olayda henüz muacceliyetin gerçekleşmesinden önceki süreçte borçlunun
beyan ve/veya tutum ve davranışlarıyla ilerideki ifadan imtinâ edebileceği gerçeğini
kabul etmesi gerekir. Bazen de hâkimin yine henüz muacceliyetin gerçekleşmesinden
önceki süreçte ortaya çıkan bazı sebeplerin ilerideki ifayı tehlikeye düşürebileceği
gerçeğini kabul etmesi gerekir. İki ihtimalden hangisi olursa olsun öncelenmiş
sözleşmeye aykırılığın meydana gelmesi durumunda, alacaklıyı yerine getirilmeyeceği
bâriz olan bir sözleşmeyle ifa zamanına dek bağlı kalmaya zorlamak, hakkaniyetli bir
yaklaşım olamaz. Bu sebepledir ki alacaklıya henüz muacceliyet öncesi süreçte bile
gecikmeksizin başvurabileceği bazı haklar veya hukukî enstrümanlar tanımak sözleşme
adaletinin bir gereğidir. Belirttiğimiz hususları pozitif bir zemine yerleştirmek zordur.
Çünkü Türk borçlar hukukunda, Viyana Satım Sözleşmesi ve pek çok milletlerarası
hukuk uyumlaştırması metinlerinin aksine yeknesak bir borca aykırılık kavramı
benimsenmediği; ifa imkânsızlığı, alacaklı veya borçlu temerrüdü, kötü ifa, eksik veya
ayıplı ifa gibi muhtelif borca aykırılık hâlleri hükme bağlandığı için söz konusu boşluk
giderilirken öncelenmiş sözleşmeye aykırılık, bunlardan herhangi biri içerisinde ele
alınmakta ve ilgili borca aykırılık türüne dair kanunda yer alan hükümler kıyasen
öncelenmiş sözleşmeye aykırılığa tatbik edilmektedir.
Mevcut borca aykırılık türlerinden herhangi birine dair kanunda yer alan
hükümleri kıyasen tatbik etme yöntemi, öncelenmiş sözleşmeye aykırılık hâlinde
alacaklıya sunulabilecek hakların tespiti bakımından iş görebilir. Fakat henüz
muacceliyetin gerçekleşmesinden önceki süreçte; borçlunun ifadan imtinâ açıklamasını
geri alıp alamayacağı, alacaklının böyle güvensizlik yaratan bir borçluyla hâlâ sözleşme
ilişkisine devam etmeye zorlanıp zorlanamayacağı, alacaklının kendisine sunulan
haklara derhâl mi yoksa borçluya son bir şans verdikten sonra mı başvurması gerektiği
gibi pek çok kuramsal soru da yanıtlanmaya muhtaçtır. Kanundaki muhtelif borca
aykırılık türlerine dair hükümlerin kıyasen tatbik edilmesinin zorluğu, Türkiye’nin de
taraf olduğu Viyana Satım Sözleşmesi ve pek çok milletlerarası hukuk uyumlaştırması
metinlerinde bu müesseseye açıkça yer verilmiş olması, hatta Türk Borçlar Kanunu’nun
Özel Borç İlişkileri kısımında dahi öncelenmiş sözleşmeye aykırılıkla ilgili dağınık
hâlde bazı hükümlerin mevcudiyeti, Türk borçlar hukukunun mehazı olan İsviçre’de
Schweizer Obligationenrecht 2020: Entwurf für einen neuen allgemeinen Teil (İsviçre
Borçlar Kanunu 2020: Yeni Bir Genel Hükümler Taslağı) adlı çalışmada da yer verilmiş
olması gibi birçok inandırıcı sebep dolayısıyla Türk Borçlar Kanunu’na öncelenmiş
sözleşmeye aykırılığa ve sonuçlarına dair genel nitelikli hükümlerin eklenmesi ve
mevcut birtakım hükümlerde uyumu sağlamak adına revizyona gidilmesi zorunluluktur.
Description
Citation
Collections
Endorsement
Review
Supplemented By
Referenced By
Rights and licensing
openAccess
Google Scholar
Scholar'da Ara ↗ Bu yayında DOI yok — Altmetric/Dimensions/PlumX/BIP! rozetleri DOI gerektirir.
