Depremde Hasar Gören İpotekli Taşınmazların Süreç Yönetimi

Abstract

ÖZET Dönem Projesi DEPREMDE HASAR GÖREN İPOTEKLİ TAŞINMAZLARIN SÜREÇ YÖNETİMİ Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Yeşim TANRIVERMİŞ

Türkiye’de konut piyasası, ipotekli konut kredisi ile edinime büyük ölçüde bağlıdır. Arz-talep artışını sağlamanın yanında gayrimenkul sektörü ve diğer bağlantılı sektörlerde istihdamı da artırıcı bir role sahip olmasına rağmen deprem riski ile karşı karşıya olan Türkiye’de yüksek kredi kullanım oranları finansal riskleri de beraberinde getirmektedir. Deprem ve diğer doğal afetlerin yaşanması borçlu olan maliklerin ödeme zorluğu ile karşılaşma riskinin oluşmasına neden olmakta, bu durum da ekonomi üzerinde baskı oluşturmaktadır. 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş Depremleri’nde en çok hasar alan illerden biri olan Adıyaman İli’nde deprem öncesinde 2022 yılında kredi kullanılarak edinilmiş taşınmazların maliklerini kapsayan bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel amaçları; maliklerin kredi dönem taksitleri için aldıkları destekleri, ödeme kabiliyetlerindeki ve isteklerindeki değişimi, konut kredisiyle bağlantılı sigortaları yaptırma oranlarını, deprem sonrasında bu sigorta/ların etkinliğini ve ikamet koşullarını incelemektir. 1.149 kişinin evreni oluşturduğu araştırmada, evrenden rastgele örnekleme yöntemi ile d=0,10 olmak üzere örneklem 68 kişi olarak belirlenmiştir. Deprem sonrasında maliklerin deneyimledikleri süreci anlamaya yönelik saha araştırması kapsamında 53 kişiden yanıt alınmış olup, 15 kişi ankete katılmak istemediğini beyan etmiştir. Elde edilen nitel verilerin çözümlenmesi için betimsel istatistik yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada; ödemelerde zorluk yaşamayan bireylerin örneklemin %70,3’ünü oluşturduğu ve bu durum da maliklerin depreme rağmen gelir kaybına uğramadıkları, kredi veren kuruluşlar tarafından risklerin (deprem gibi doğal afet riski, vb.) gerçekleşmesi durumunda dahi ödeme gücünü kaybetmeyecek bireylerin tercih edildiği ve kredi dönem taksitlerinin zamanla nominal ve reel değerinin azaldığı ortaya çıkmaktadır. Bir başka bulgu, örneklemin %48,5’i hasar gören ya da yıkılan ipotekli konut için borç ödemenin anlamsız olduğunu düşünmekte bu durum da maliklerin ödeme isteğinin azalmasına neden olmaktadır. Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu ise; konut kredisi kullanım aşamasında zorunlu deprem sigortası haricinde yapılan konut sigortasından (ihtiyari) tazminat alma oranının %20 ile sınırlı kalmış olması kredi sözleşmelerinde yer alan “dain-i mürtehin” sıfatının neden olabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgular, kredi veren kuruluşların tüketiciyi seçim aşamasında risklerin detaylı değerlendirildiğini ortaya çıkarmakla birlikte sigorta koşullarının daha şeffaf hale getirilmesi, sigorta sisteminin güçlendirilmesi ve kredi kullanıcılarının finansal risklere karşı daha iyi bilgilendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu açıdan araştırma, ipotekli konut maliklerinin deprem gibi risklerlerle karşılaşmaları durumunda onları bekleyen koşulları özetleyen bir çerçeve sunması sebebiyle doğal afetlerin finansal sonuçlarının bireyler üzerindeki etkilerini anlamak, sigorta bilinci ve bireylerin ödeme davranışlarını analiz etmek açısından önem arz etmektedir. Mayıs 2025, 96 sayfa