Türkiye’de Gayrimenkul Piyasalarının Sürdürülebilirlik Yönünden Analizi Ve Sürdürülebilirlik Endeksinin Oluşturulması

Abstract

Gülnaz ŞENGÜL GÜNEŞ Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Anabilim Dalı

Danışman: Prof. Dr. Kürşat YALÇİNER

Gayrimenkul ve inşaat sektörü, küresel düzeyde en fazla kaynak tüketen sektörlerden biridir. Binaların inşası ve kullanımı sırasında enerji, su, toprak, mineral ve diğer doğal kaynakların yoğun bir şekilde tüketildiği bilinmektedir. Bu nedenle küresel enerji tüketiminin yaklaşık %40’ından bu sektörler sorumludur. Ayrıca hızla artan kentleşme ile birlikte toprak ve su kaynaklarının azalması, biyolojik çeşitliliğin zarar görmesi gibi ekosistem üzerindeki etkiler de göz ardı edilememektedir. Gayrimenkul sektörü aynı zamanda ülkelerin ekonomik kalkınmasında son derece önemli bir yer tutmaktadır. Bu yüzden gayrimenkul sektöründe kaynak tüketimini azaltmaya yönelik çözümler üretirken, aynı zamanda sektörün gelişimine katkı sağlayacak adımların atılması da gereklilik haline gelmiştir. Sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasında gayrimenkul sektörünün çevresel, ekonomik, sosyal, politik, yasal ve teknolojik yönlerden incelenmesi gerekmektedir. Araştırma sonuçlarına göre gayrimenkul piyasaları için sürdürülebilirlik endeksi oluşturulmuş olup, sürdürülebilirlik endeksi sonuçları ve ayrıca PESTLE (politik, ekonomik, sosyal, teknolojik, yasal ve çevresel) analizi ile Türkiye’de gayrimenkul piyasalarının sürdürülebilirlik yönünden değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında kompozit endeks oluşturmaya yönelik teknikler kullanılmış olup, araştırma metodolojisini Kapsam Geçerlilik Oranı (KGO), Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) oluşturmaktadır. Endeks oluşturmada ayrıca Birleşmiş Milletler’in 2019 yılında yayımladığı “Sürdürülebilir Gayrimenkul Piyasaları İçin Politika Çerçevesi” kapsamında belirlenen ilkelerden de faydalanılmıştır. Araştırma bulguları; sürdürülebilir gayrimenkul piyasalarının sosyal, çevresel, ekonomik, yasal, teknolojik ve politik faktörler adı altında altı ana başlıkta toplandığını göstermektedir. Belirtilen başlıklar ise 40 adet kriter ile ifade edilmiştir. Nihai olarak ise sürdürülebilirlik endeksi, 4 kategori altında 0 ila 10 puan arasında bir skala olarak ifade edilmiştir. Çalışmanın son aşamasında sürdürülebilirlik endeksi Türkiye örneği üzerinden değerlendirilmiş olup, Türkiye gayrimenkul piyasasının “kırılgan sürdürülebilir” olduğu sonucuna ulaşılarak buna yönelik çözüm önerileri de sunulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre gayrimenkul piyasası Türkiye Gayrisafi Yurt İçi Hasılasına (GSYİH) yadsınamaz bir katkı sağlamakla birlikte krediye erişim zorlukları neticesinde alternatif finansman modellerinin geliştirilmesi ile düşük ya da orta gelirli hanelerin konuta erişimine yönelik politikaların uygulanması sağlıklı sürdürülebilir piyasaların ön koşulu olarak ortaya çıkmaktadır. Çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması için yeşil finansman ve çevre dostu projelere yönelik teşviklerin artırılması, yeşil bina sertifikalı projelerin sayısının artırılması, sürdürülebilir malzeme kullanımı ve doğal-kültürel mirasın korunmasına yönelik harcamaların yaygınlaştırılması gerekmektedir. Oluşturulan endeksin, sektörel uygulamalara ve akademik çalışmalara önemli bir referans olması ve piyasa aktörleri için sürekli olarak tespiti ve ilan edilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Ekim 2024, 288 sayfa