Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Eğitiminde Proje ImPACT: Sistematik Bir Derleme*

Abstract

Sosyal iletişim, yaşamın ilk aylarında taklit, ortak dikkat, oyun ve dil becerilerinin gelişimiyle şekillenmeye başlayan kapsamlı ve karmaşık bir beceri alanıdır. Otizm spektrum bozukluğu (OSB) bu temel sosyal iletişim becerilerinde yetersizliklere yol açabilmektedir. Proje ImPACT, sosyal iletişim becerilerinde yetersizlik yaşayan bireylerin bu alanda gelişimlerini sağlamak amacıyla ebeveynlerin aracı olduğu doğal gelişimsel davranışsal bir müdahale programıdır. Proje ImPACT konusunda yapılan araştırmalar giderek artmakta olup, programın alanyazındaki yerini belirlemek ve gelecekteki çalışmalara rehberlik etmek amacıyla bir derleme çalışmasına gereksinim duyulmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada, Proje ImPACT üzerine gerçekleştirilen araştırmalar sistematik olarak derlenmiştir. Bu sistematik derleme çalışmasında 2011-2024 yılları arasında Proje ImPACT programıyla ilgili gerçekleştirilen ve OSB olan çocukların katılımcı olduğu 18 deneysel araştırma incelenmiştir. İncelenen araştırmaların katılımcılarına ve yöntemlerine ilişkin özellikleri ile bulguları derlenmiş ve elde edilen verilerin betimsel analizi yapılmıştır. Çalışma kapsamında derlenen araştırmaların büyük çoğunluğunda, yaşları 12-96 ay arasında değişen çocuklar yer almıştır. Araştırmaların büyük bir kısmında, katılımcı çocuklara anneleri tarafından öğretim yapılmış olup çeşitli meslek gruplarından uzmanlar da uygulamacı olarak sürece katılmışlardır. Araştırmalar ev, okul, kurum ve klinik gibi farklı ortamlarda yürütülmüş; program farklı sürelerde ve yoğunlukta uygulanabilmiştir. Uygulamacılar, öğretim oturumlarında Proje ImPACT tekniklerini hedeflenen ölçütü karşılar düzeyde veya yüksek uygulama güvenirliğiyle uygulayabilmiş, çocuk katılımcılar ise genellikle hedeflenen temel sosyal iletişim becerilerinde gelişim göstermişlerdir. Proje ImPACT, OSB olan veya OSB riskine sahip çocukların sosyal iletişim becerilerini geliştirmek için kullanılan etkili bir erken müdahale programı olarak değerlendirilmektedir. Proje ImPACT kullanıcılarının programa yönelik olumlu görüşleri, programın yaygınlaştırılması noktasında önemli görülmektedir.