Platon ve Aristoteles'in sanat anlayışlarının -hakikatle ilişkisi bağlamında-karşılaştırılması

Abstract

Bu çalışmamızın temel gayesi, iki büyük Yunan filozofu, Platon ve Aristoteles'in sanat hakkındaki görüşlerini ve tartışmanın hangi bağlamda yürütüldüğünü serimlemektir. Platon ve sanat denilince şüphesiz ilk akla gelen, sanat eserlerine ve sanatçılara yönelik filozofun gündeme getirdiği sansür uygulamasıdır. Ancak, Platon bu yaklaşımı benimserken sanatın gücünün ve de güzelliğinin farkında değildi dememiz mümkün değildir. Esasında sanatın "büyülü güzelliği", Platon'un gözünde onu tehlikeli ve de zararlı kılan şeydir. Çünkü güzelliği sayesinde sanat doğrudan insan ruhuna hitap eder ve seyirciyi kendi "dar ve çarpıtılmış" dünyasına doğru çeker. Bu durumda, onun sisteminde taklitçi olarak tanımladığı sanatsal üretimlerin; özellikle de şiirin ve tiyatronun, hakikatin evrensel ve yüce ahlaki ölçütlerine bağlı kılarak, bunların gerçek doğasını açığa çıkartmak zorunlu hale gelir. Aristoteles'e göre ise, sanat, felsefe kadar değerlidir; özellikle şiir sanatı, felsefi ve bilimsel söylemin ifade edemediği şeyleri dile getirdiği için doğa ya da tarihe kıyasla insanlara daha çok bilgi sunar. Stagiralı filozof, bu görüşüne uygun olarak özellikle şu ifadeyi kullanır: "Bunun için şiir, tarih yapıtına oranla daha felsefi olduğu gibi, daha üstün olarak da değerlendirilebilir. Çünkü şiir, daha çok evrensel olanı, tarih ise tekil olanı anlatır." Bu ifadelerden hareketle Aristoteles'in sanata dair görüşlerinin, onu evrensel ve yüce ölçütlerden kurtarmakla ilgili olduğu düşünülebilir. İki filozofu yanyana düşündüğümüzde bir an için aklımızda Raffaello'nun meşhur tablosu canlanabilir. Hatırlayalım; Platon işaret parmağıyla gökyüzünü işaret ederken öğrencisinin avuç içi yeryüzüne bakıyor. "Atina Okulu" tablosu bizim çalışmamızın sonucunda ifade ettiğimiz ayrımın tam anlamıyla imgelenmiş biçimidir. Şu halde, iki filozofun odağını farklı yöne çeviren düşüncelerin sanattaki karşılığı nedir? Bu çalışmada, Platon ve Aristoteles'in felsefesinde sanat ve hakikat sorunun ne olduğu, tartışmaların hangi dolayımlarda yürütüldüğü ve hangi sonuca bağlandığı ele alınmaya çalışılacaktır.