İbn Teymiyye'de siyaset nazariyesi

Abstract

Bu çalışmada İslâm düşünce geleneğinde selefî düşüncenin en önemli temsilcilerinden olan İbn Teymiyye'nin imamet/siyaset görüşü ve cihat doktrini incelenmiştir. Öncelikle yaşadığı dönemin sosyo-politik durumu, ilmî yapısı, İbn Teymiyye'nin âlimlerle münasebetleri ve hayatı ele alınmıştır. Hayatı anlatılırken onun siyasi faaliyetleri de aktarılmıştır. Daha sonra İbn Teymiyye'nin eserlerinde kullandığı siyasi terminoloji incelenerek, İbn Teymiyye düşüncesinde siyasi kavramlara yüklenen özel anlamlar tespit edilmeye çalışılmış ve bu suretle onun siyasi düşüncesini şekillendiren kavramsal çerçeve ortaya konulmaya çalışılmıştır. Onun imamet teorisi bu terminolojik altyapı ile yorumlanmaya gayret edilmiştir. İbn Teymiyye'nin imamet teorisi ele alınırken, incelemeye tabi tutulan her başlıkta öncelikle geleneksel İslâm düşüncesi içerisinde -özellikle klasik kelam eserlerinde- konuyla ilgili ortaya konulmuş görüşler ve tartışmalar aktarılmıştır. İbn Teymiyye'nin görüşleri verilmeden önce, geleneksel imamet anlayışının özetle aktarılmış olması, bize onun imamet düşüncesini diğer imamet teorisyenlerinin görüşleri ile kıyaslama ve İbn Teymiyye'nin imamet anlayışının geleneksel Sünni anlayış içerisindeki konumunu belirleme imkânı vermiştir. Bu değerlendirmeler yapılırken onun siyasi faaliyetleri, dönemin yöneticileri ile münasebetleri, onlara yazdığı mektuplar ve bazı siyasi konularda verdiği fetvaları da göz önünde bulundurulmuştur. Çalışmamızın son bölümünde İbn Teymiyye'nin cihat doktrini incelenmiş ve günümüz radikal selefi gruplar üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Onun cihat doktrininde özel bir yeri olan Gulat Şiî gruplar ve Moğollara karşı yaptığı cihat çağrıları, bu çağrılara temel teşkil eden dinî argümanları ve günümüze yansımaları gibi hususlar incelenen konular arasındadır.