Türkiye’de Tarım Sektörüne Yönelik Vergi Harcamalarının Mali Etkileri

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de tarım sektörüne yönelik vergi harcamalarının mali etkilerini çok boyutlu ve kapsamlı bir çerçevede incelemektedir. Vergi harcamaları, standart vergi yapısı dışında kalan vergi muafiyeti, istisnası, vergi indirimi, vergi ertelemesi gibi yollarla devletin potansiyel vergi gelirlerinden ekonomik, sosyal ya da siyasi nedenlerle vazgeçmesini ifade etmekte; bu bakımdan dolaysız kamu harcaması niteliği taşımamakla birlikte dolaylı bir kamu harcaması niteliğinde mali politika araçları olarak değerlendirilmektedir. Ancak bütçe sürecinde dolaysız kamu harcaması olarak görünmemeleri, vergi harcamalarını kamu mali yönetimi bakımından şeffaflığı sınırlayan, izlenebilirliği zorlaştıran ve politika değerlendirmelerini güçleştiren bir harcama alanı hâline getirmektedir. Bu nedenle vergi harcamalarının özellikle stratejik olarak nitelendirilen sektörlerde ayrıca incelenmesi gerekmektedir. Türkiye’de tarım sektörü, ekonomik ve sosyal açıdan stratejik bir sektördür. Bu bakımdan sağlanan vergisel kolaylıkların, mali analiz açısından, sektördeki etkilerinin değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye’de tarım sektörüne yönelik vergi harcamalarının nominal büyüklüğünü, çeşitli makroekonomik göstergeler içindekini payını –mali etkilerini-, sektöre yönelik etkilerini ve zaman içindeki gelişim eğilimlerini göstermektir. Bu amaç çerçevesinde çalışmada; devlet bütçesinin işleyişi ve bütçe ilkeleri, vergi harcaması kavramı ve kapsamına ilişkin teorik tartışmalar, vergi harcaması, tarımın desteklenmesi ve vergilendirilmesine ile ilgili uluslararası uygulamalar, Türkiye’de tarım sektörünün yapısı ve mevcut tarımsal destek ve vergilendirme uygulamaları ele alınmıştır. Ayrıca tarım sektörüne yönelik vergi harcamalarının hukuki çerçevesi, gelir vergisi, katma değer vergisi ve diğer bazı vergiler kapsamındaki vergisel kolaylıklar sınıflandırılmış; söz konusu vergi harcamalarının mali etkilerini ölçmeye yönelik ampirik analizler gerçekleştirilmiştir.