Hazar Fay Zonunun (Sari-Aliabad arası, Kuzey İran) uzaktan algılama yöntemleri ile aktif tektoniği ve jeolojik tehlikelerin belirlenmesi

Abstract

Hazar Fay Zonu, Kuzey İran'da yer alan önemli yapısal oluşum ve sismik tehlike kaynağı olup, inceleme alanı doğu kesimini kapsamaktadır. Bu tez çalışmasından, elde edilen sonuçlar, Hazar Fay Zonu'nun doğu kesiminin, aktif sol yanal bileşenli ters/ bindirme karakterli bir fay zonu olduğunu göstermektedir. Göreceli tektonik aktivite değerlendirmesi, düşük Vf değerleri, orta ve yüksek Hi değerleri, tiltlenmiş havzalar, uzamış geomtriye sahip havzalrın orta ve doğu kesimlerde gözlemlenmesi, doğuya doğru artan Sl ve Ksn değerleri ve bu indislerin ortalaması IAT, bölgedeki tektonik aktivite etkisinin erozyonel süreçlere kıyasla orta ve yüksek (sınıf 2 ve 3) olduğunu, ayrıca doğu kesiminin göreceli olarak daha yüksek tektonik aktiviteye sahip olduğunu göstermektedir. Deprem tehlike analizi, bölgenin tektonik olarak aktif olduğunu ve yüksek deprem tehlikesine sahip olduğunu göstermektedir. Bu sonuç, 1.0'dan düşük b-değeri, yüksek fraktal boyut (D-değeri) ve sismik aktivite hızı (λ), deprem moment parametresinin (M0) sürekli artan bir eğilim göstermesi ve kısa bir deprem tekrarlama zamanı ile tespit edilmiştir. Ayrıca, Gürgan Ovası, inceleme alanında bir pürüz bölgesi belirlenmiş olup, düşük b-değerlerinin, Gürgan, Behşeher ve Sari gibi büyük şehirlerin bulunduğu bölgelerde gözlemlenmiştir. InSAR zaman serisi analizi sonuçları, Hazar Fay Zonu'nun doğu kesiminin aktif olduğunu ve Gürgan Ovası'nda, muhtemelen KD-GB doğrultusunda kuzeye eğimli ters/bindirme karakterli bir fayın varlığını işaret etmektedir. Gürgan Ovası'ndaki en büyük çökme oranı, Akkale şehrinin yakınlarında 8 yıllık bir dönem için -126.8 mm/yıl tespit edilmiştir ve bu muhtemel fay Akkale Fayı olarak tanıtılmıştır. Ayrıca, Akkale Fayı'nın, 2004 ve 2005 tarihlerinde meydana gelen ≥5 Mw büyüklüğündeki depremlerin kaynağı olabileceği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, çalışma alanının oldukça aktif olduğunu ve önemli bir deprem tehlikesi barındırdığını açıkça göstermiş olup, bu konuda gerekli önlemlerin acilen alınması gerektiğini vurgulamaktadır.