Anadilinde ve yabancı dilde içerik ve işlev sözcüklerinin işlemlenmesine dair bir FMRG çalışması

Abstract

Bu araştırma, içerik ve işlevsel sözcüklerin sessiz okunması sırasında beyinde gerçekleşen işlemleme farklılıklarına odaklanmaktadır. İçerik sözcükleri adlar, eylemler, zarflar ve sıfatlar olarak gruplandırılmaktadır. Bu sözcükler anlamsal içeriklere sahiptir ve imgelenebilir özelliktedir. Tek başlarına anlam taşıdıkları için bağlam dışı kullanımlarına rastlanabilmektedir. Buna karşılık işlev sözcükleri zamirler, bağlaçlar, yardımcı fiiller, tanımlıklar (articles) ve belirticiler (demonstratives) ve bazı ilgeçler olarak gruplandırılmaktadır. İşlev sözcükleri, tümce içinde bağlama görevinde ve sözcükler arasında sözdizimsel görevlerde bulunmaktadır. Bu sözcükler tek başlarına anlamsal içeriklere sahip değildir ve bu nedenle imgelenemezler. İçerik ve işlev sözcüklerinin dilbilimsel açıdan farklı oluşlarının psikodilbilimsel yansıması ve dolayısıyla farklı işlemlenip işlemlenmedikleri konusu alan yazınında henüz tam anlamıyla açıklanabilmiş bir konu değildir (Schmauder, 1992; Schmauder, Morris ve Poynor, 2000). Buna rağmen, konu ile ilgili araştırmacıların pek çoğu bu iki ayrı sözcük türünün farklı sözcüksel işlemlemeye maruz kaldığını ve zihinsel sözlükçede farklı yerlerde bulunduğunu yapılan afazi ve gelişimsel okuma bozuklukları çalışmaları yoluyla belirlemeye çalışmışlardır (Bradley, 1978; Bradley, Garrett, & Zurif, 1980; Martin ve Yaffee, 1990). Buna karşılık bu iki sözcük grubunun kesin çizgilerle ayrılmış işlemleme süreçlerine maruz kalmadığını savunan görüşün savunucuları da vardır (Taft, 1990). Bu görüşe göre, bu iki sözcük türünün farklı işlemleme süreçleri sözcüklerin sahip olduğu anlamsal içeriğin sözcüğün kolay ya da zor işlemlenmesine neden oluşu ile ilgilidir. İçerik ve işlev sözcüklerinin ayrı sözlükçelerden çağrılmadığını ve ayrı geri çağırma süreçlerine sahip olmadığını farklı sıklıklarda latans etkisi olmadığını göstererek ortaya koyan çalışmalar farklı dillerde yapılmıştır. (Garnsey, (1985), Gordon & Caramazza, (1983), Matthei & Kean, (1989), Taft, (1990); Segui, Mehler, Frauenfelder & Morton, (1982); Kolk & Blomert, (1985). Bu araştırma, karşılaştırmalı bir bakış açısı ile içerik ve işlev sözcüklerinin işlemleme sürecinin algılanmasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Buna ek olarak, daha önce farklı dillerde ele alınmış olan sözcüksel işlemlemenin beyinde görünümünü ortaya koymaya yönelik çalışmalara anadili Türkçe'yi de katmaktadır. Araştırma, bu amaçlara ulaşmak için şu sorulara yanıt arayacaktır: 1. Anadili Türkçede içerik ve işlev sözcüklerinin işlemlenme süreci, anadili İngilizce, Fransızca ve Flemenkçede yapılan önceki çalışmalarla paralel bir özellik göstermekte midir? (Garnsey, 1985; Gordon & Caramazza, 1983; Matthei & Kean, 1989; Taft, 1990, Segui, Mehler, Frauenfelder & Morton, 1982, Kolk & Blomert, 1985). 2. İçerik sözcükleri, yabancı dilde sözcük işlemleme bağlamında da anlamsal içeriğe sahiptirler. O halde, bu sözcük türü yabancı dil bağlamında da tıpkı anadili bağlamında olduğu gibi bazı bölgelerde baskın görünüm sergilemekte midir? Anahtar sözcükler: İçerik sözcükler, İşlev sözcükler, fMRG, sinirdilbilim.