FARABİ'NİN SİYASET FELSEFESİNİN TEMEL PROBLEMLERİ VE KÖKENLERİ

Abstract

'Fârâbî'nin Siyaset Felsefesinin Temel Problemleri ve Kökenleri' ismini taşıyan çalışmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada, özel olarak Fârâbî'nin siyaset felsefesinin temel problemleri, felsefî ve dînî kökenleri gözönünde bulundurularak incelenmiştir. Ayrıca, ele alınan problemlerle ilgili modern yorumlar ana kaynaklara başvurularak değerlendirmeye tabi tutulmuş, söz konusu yorumların doğru ve yanlış yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde, ilk önce çalışmanın kavramsal çerçevesi oluşturulmaya çalışılmış, daha sonra Fârâbi'nin siyaset felsefesinin tarihsel olarak nerede durduğu incelenmiştir. Buna göre, siyasetin etimolojik anlamı, İslam ve Batı düşüncesinde anlam alanları tetkik edilmiştir. Buna paralel olarak siyaset felsefesi, siyasal teoloji ve siyaset bilimi kavramları Fârâbî'nin siyaset felsefesinin temel problemleri çerçevesinde irdelenmiştir. Fârâbî'nin bu kavramlara getirdiği felsefî açılım ve bunun etkileri tartışılmıştır. Ayrıca siyaset ilminde kullanılan yöntem sorununa değinilmiş ve Fârâbî'nin önerdiği yöntem tetkik edilmiştir. Tezin birinci bölümünün ikinci kısmında, siyaset felsefesinin felsefe tarihinde ve İslam düşüncesindeki gelişimi ele alınmıştır. Özü bakımından İslam ve siyaset felsefesi ilişkisi, klasik siyaset felsefesi külliyatının Arapça'ya çevrilmesi ve Fârâbî döneminde siyasal düşüncenin durumu araştırılmıştır. Tezin ikinci bölümünde, Fârâbî'nin siyaset felsefesinde önemli bir yer tutan ilimlerin tasniflendirilmesi ve bu sınıflandırma da siyasetin yeri ele alınmıştır. Fârâbî'nin ilimler sınıflandırmasında teorik ve pratik felsefe bağlamında siyaset ilminin anlam alanı, siyasetin ontolojik statüsü araştırılmıştır. Bu bağlamda, siyasetin, mantık, ahlak, kelam, hukuk ve metafizik ile olan ilişkisi irdelenmiştir. Ayrıca, bu tasniflendirme ve ilimlerin birbiriyle ilişkisinin açıklanmasının İslamî ve felsefi gelenekte nerede durduğu tepit edilmeye çalışılmıştır. Teizin üçüncü bölümünde, mille kavramının siyaset felsefesi açısında ifade ettiği önem, sosyolojik olarak toplumların sınıflandırılması, toplumsal birimler ve erdemli şehir ele alınmıştır. Erdemli şehrin metafizik temelleri, erdemli şehirde din-felsefe ilişkisi, erdemli şehri oluşturan sosyal tabakalar, filozof kralın özellikleri, hukuk, adalet ve erdemli şehrin muhalifleri irdelenmiştir. Tezin dördüncü bölümünde, erdemsiz şehirler incelenmiştir. Erdemsiz şehirlerin sayısı, birbirlerine göre ve erdemli şehre göre özellikleri tetkik edilmiş, bunun yanında, erdemsiz şehirleri doğuran temel bir unsur olarak erdemsiz şehirlerin mensuplarının insan, tabiat, alem ve din hakkındaki görüşleri irdelenmiştir. Ayrıca erdemli şehre yakın olan ve erdemli şehre dönüşmesi açısından erdemsiz şehirler değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Söz konusu konular etrafında, Fârâbî'nin klasik siyaset felsefesiyle benzer fikirleri ve ondan ayrılarak geliştirdiği özgün teorileri tespit edilmiştir. Aynı şekilde, bu bölümde, erdemsiz şehirlerin görüşleri adına söylenen fikirler ile bazı antik Yunan ve Helenistik dönem felsefi ekollerin teorileri arasındaki paralellikler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Tezin sonuç bölümünde ise, çalışma boyunca ortaya çıkarılan bilimsel bulgular özetlenmeye çalışılmıştır.