Yahya Kemal: Hayatı, sanatı, eserleri

Abstract

Yahya Kemal Beyatlı (d. Üsküp, 1884- ö. İstanbul, 1958), Türk kültür, sanat ve edebiyat tarihinde fikirleri, konferans, sohbet ve mülâkatları, nesir ve şiirleriyle fikrî ve edebî planda önemli bir yere sahiptir. Eserleri bakımından, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'nda özellikle şiiri ile ön planda olan Beyatlı, 19. yy.'ın son çeyreğinden 20. yy.'ın üçüncü çeyreğine uzanan; Türk tarihinde köklü dönüşümlerin yaşandığı bir çağda yaşamış ve eser vermiş; fikrî ve edebî dünyamıza çok yönlü biçimde katkı sunmuştur. 1903-1912 yılları arasında bulunduğu; o dönemde Avrupa'nın kültür, sanat, edebiyat merkezi konumunda olan Paris'te Osmanlı toplumunun siyasî, fikrî ve edebî durumunu dışardan bir bakışla gözlemlemiş; Fransız şiiri odağında Batı şiirini tahlil etmiş; yeni Türk şiirinin yapılandırılış yöntemi üzerinde durmuştur. Anadolu'da köklenen Türk medeniyetinin kendi tarih, kültür ve estetiğine dönmesi gerektiği kanaatine varan Beyatlı, düz yazılarında bu bakış açısını çeşitli biçimlerde yansıtmış, yeni Türk şiirinin özgün ve kurucu şairlerinden biri olarak hem Batı edebiyatından hem de Türk edebiyatının klasiği olarak gördüğü Divan şiiri geleneğinden çok yönlü olarak yararlanmıştır. Edebiyatımıza kültürel kaynakları bakımından çok katmanlı şiirler kazandıran Beyatlı, nesirlerinde olduğu gibi şiirlerinde de İstanbul ağzının belirlediği zengin ve canlı Türkçe'yi benimsemiştir. Edebî ve fikrî şahsiyetini yansıtan nesir, şiir, konuşma ve mülâkatları XX. yüzyılın başından itibaren gazete ve dergilerde yer almış; eserleri ölümünden sonra şiirlerini ve nesirlerini derleyen kitaplar hâlinde yayınlanmıştır. Bu çalışmada, Yahya Kemal Beyatlı, dönemi, sosyal ve psikolojik dünyası; sanat hayatı, kültür-sanat, edebiyat görüşleri dairesinde bütünsel olarak incelenmiş; eserleri onun edebî kimliğini belirleyen şiirleri odağında ele alınmıştır. Şiirlerin okunmasında eklektik inceleme yöntemi kullanılmış; Beyatlı'nın eser verdiği dönem, biyografisi, şahsî özellikleri ve sanat görüşleri göz önünde tutulmuş; fakat bunlardan doğan yargıların metne dayatılmasından kaçınmak üzere şiirler metin merkezli olarak irdelenmiştir. Beyatlı'nın nesirleri çok yönlü bir okumaya tabi tutularak onun sanatını, edebî şahsiyetini aydınlatan yönleriyle incelenmiştir. Bu çalışmamız, 'giriş' ve 'sonuç' bölümleri hariç olmak üzere dokuz bölümden oluşmaktadır. 'Giriş'te, Yahya Kemal'in eser verdiği tarihsel sürecin çerçevesini oluşturan 1908-1958 arası dönemde Türkiye'nin yakın tarihi, sosyal, siyasal, toplumsal boyutlarıyla ele alınmıştır. Birinci bölümde Beyatlı'nın hayatı, kişiliği, sosyal ve psikolojik dünyası incelenmiş, ikinci bölümde 'sanat hayatı ve eserleri' ele alınmıştır. Üçüncü bölümde şairin 'modernleşme, kültür-sanat ve medeniyet görüşleri' irdelenmiş; Dördüncü bölümde 'edebiyat ve dil görüşleri' açıklanmıştır. Beşinci bölümde Beyatlı'nın şiirleri 'biçim ve içerik' bakımından incelenmiş; altıncı bölümde şiirlerinin beslendiği 'kültürel kaynaklar' ele alınmıştır. Yedinci bölüm şiirlerinin 'dil ve üslûp' özelliklerini ortaya koymaktadır. Sekizinci bölüm şiirlerinin prozodik yapısına ışık tutmakta, dokuzuncu bölümde şiirlerindeki 'edebî sanatlar' incelenmektedir. 'Sonuç'ta, gerçekleştirilen inceleme değerlendirilmiş ve varılan neticelere yer verilmiştir.