Hakîm Senâî’nin Hadîkatü’l-hakîka’sında Kur’an ayetlerine getirilen işârî yorumlar

Abstract

Hadîkatü’l-hakîka ve şerî’atü’t-tarîka, Hâkim Senâî-yi Gaznevî tarafından tasavvufla ilgili konuları açıklamak ve öğüt vermek amacıyla, 12. yüzyılın başlarında Farsça yazılmış didaktik bir eserdir. Mesnevi nazım biçimiyle yazılan bu eserde dinî, felsefî, hikemî, ahlâkî konular tasavvufî bakış açısıyla, yorumlanmaktadır. Hakîm Senâî bu muhteşem eseri ile tasavvufun konularını şiir dünyasına taşımış, beyitlerinde pek çok Kur’an-ı Kerîm ayetine atıfta bulunmuş, aynı zamanda hadislere ve İslâm alimlerinin sözlerine yer vermiştir. Kur’an-ı Kerîm ayetlerinin bir bölümünü doğrudan beyitlerine iktibas ederken bazılarını da işârî yöntemle yorumlamıştır. Hakîm Senâî’nin Hadîkatü’l-hakîka’sında Kur’an Ayetlerine Getirilen İşârî Yorumlar, başlığını taşıyan bu tezin ilk bölümünde, Hakîm Senâî’nin hayatı, eserleri, yaşadığı dönemin siyasi yapısı ve araştırmaya konu olan Hadîkatü’l-hakîka isimli eseri tanıtılmış diğer bölümünde ise Hadîkatü’l-hakîka’da yer alan Kur’an-ı Kerîm ayetlerinin tespiti ve işârî yorumu incelenmiştir. Tez çalışması kapsamında beyitlerde geçen 283 Kur’an-ı Kerîm ayeti tespit edilerek beyitlerin Türkçe’ye çevirisi ayetlerin işaret ettiği konular doğrultusunda yapılmış ve anlaşılması zor beyitler çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında, Hadika’da, Kur’anî kavramlara ve Kur’an-ı Kerîm’de geçen kıssalardan bazılarına Kur’an-ı Kerîm’dekine benzer şekilde yer verildiği tespit edilmiştir. Kur’an-ı Kerîm ayetlerinde geçen kavramların, sembolik varlıklar kullanılarak doğrudan beyitlere aktarıldığı ya da ayette geçen eden bazı sözcük ya da tamlamaların beyitlere alındığı anlaşılmıştır.