İngilizce karşılıklı konuşma becerisinde söz eylem öğretimine yönelik bir model önerisi

Abstract

İngilizce Karşılıklı Konuşma Becerisinde Söz Eylem Öğretimine Yönelik Bir Model Önerisi" başlıklı bu araştırmada, İngilizce hazırlık sınıflarında karşılıklı konuşma becerisi öğretimine yönelik gereksinim ve inanışlar betimlenerek, bu gruba yönelik, söz eylemlerin dahil edildiği, karşılıklı konuşma becerisi öğretim modelinin tasarlanması amaçlanmıştır. Alanyazında yabancı dil olarak İngilizce öğretim yöntemlerinde söz eylem öğretiminin görünümünü ortaya koymak, İngilizce hazırlık sınıflarında kullanılan ders kitaplarında söz eylemlerin sunuluşunu ortaya koymak ve İngilizce hazırlık sınıflarında karşılıklı konuşma becerisi öğretimine yönelik gereksinim ve inanışları ortaya koymak ise tezin alt amaçlarındandır. Araştırmada sormacaların uygulandığı çalışma grubunu, Türkiye'deki devlet üniversitelerinde İngilizce hazırlık sınıflarında öğrenci olan B1 düzeyindeki 234 öğrenci, İngilizce hazırlık eğitimini başarıyla tamamlamış ve lisans eğitimini almak üzere ilgili bölümlere devam etmekte olan 166 öğrenci ve İngilizce hazırlık sınıflarında ders vermekte olan 100 öğretim görevlisi oluşturmaktadır. Sormacaların yanı sıra, söz konusu üç üniversiteden B1 düzeyindeki 23 hazırlık öğrencisi, 10 öğretim görevlisi ve hazırlık eğitimini tamamlayıp ilgili bölümlere devam etmekte olan 17 öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bu anlamda bu araştırma, birden fazla katılımcı grubundan oluşmaktadır. Bu çalışmada hem nicel hem nitel veriler toplandığından, keşfedici sıralı araştırma deseni kullanılmıştır. Tezin alt amaçları doğrultusunda alanyazında yabancı dil olarak İngilizce öğretim yöntemlerinde söz eylem öğretiminin görünümünü ortaya koymak amacıyla sistematik derleme yapılmıştır. Yapılan sistematik derleme, içerik çözümlemesi kullanılarak çözümlenmiştir. Bu aşamayı çalışma kapsamında belirlenen, seçili altı ders kitabının söz eylem öğretimi açısından taranması ve söz konusu ders kitaplarında incelenen söz eylem yapılarının bütünce verileriyle karşılaştırılması takip etmiştir. Araştırma kapsamında incelenen altı ders kitabındaki söz eylemlere ilişkin frekans değerleri, yüzde oranları ve söz eylemlerinin kullanım sıklıkları incelenmiştir. Seçili 6 ders kitabında incelenen söz eylemlerin frekans dağılımları ve yüzde oranları tablolar halinde SPSS 22 paket programı kullanılarak çözümlenmiştir Ayrıca söz konusu 6 ders kitabındaki söz eylemlerin görünümü, Housen ve Pierrard (2006); Sanchez, Perez ve Gomez (2010) ve Criado ve Sanchez (2010)'un belirtik ve örtük tanımlamalarına uygun olarak incelenmiş ve yorumlanmıştır. Tüm bunların yanında, ders kitaplarından elde edilen söz eylemlerin bütünce verileriyle uyumlu olup olmadığının belirlenmesi amacıyla bütünce tabanlı çözümleme uygulanmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunun yabancı dil olarak İngilizce karşılıklı konuşma becerisine yönelik gereksinimleri sormacalarla belirlenmeye çalışılmıştır. Sormaca soruları araştırmacı tarafından hazırlanmış ve uzman görüşü alınmıştır. Sormacalardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Sormacalarda katılımcıların ek olarak belirtmek istedikleri hususlar "lextutor" (https://www.lextutor.ca/conc/text/ ) metin uyumluluk programı yoluyla çözümlenmiştir. Katılımcıların yabancı dil olarak İngilizce karşılıklı konuşma becerisine yönelik gereksinimlerini belirlemek amacıyla, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları araştırmacı tarafından hazırlananmış ve uzman görüşü alınmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelere ait verilerin çözümlenmesinde araştırmanın amacına uygun olarak çeşitli temalar oluşturulup kodlar verilerek nitel bir çözümleme yapılmıştır. Daha sonra, bu temalar SPSS 22.0 paket programı kullanılarak çözümlenmiş ve yanıtların frekans dağılımı tablolar halinde gösterilmiştir. Araştırmadan elde dilen nicel ve nitel bulgulara göre, alandaki araştırmacıların yürüteceği söz eylemlerle ilgili yapılacak bütüncül çalışmalara ihtiyaç olduğunu işaret etmektedir. Bununla birlikte araştırma kapsamında incelenen ders kitaplarının hedef dildeki söz eylemlerin birbirini tekrar eden dar bir kapsamı sunduğu gözlemlenmiştir. Bütünce verilerinden elde edilen bulgular ders kitabı tasarlayanların bütünce verilerinden yaralanarak anadili konuşucuların gerçek yaşam bağlamında kullandıkları söz eylem yapılarını ders kitaplarına yapısal odaktan ziyade işlevsel odakla dahil etmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bununla beraber sormaca ve yarı yapılandırılmış görüşme bulguları İngilizce derslerinde kullanılan ders kitaplarında, karşılıklı konuşma becerisini geliştirmek için söz eylemlere verilen yerin yeterli olmadığını, söz eylemlere başlangıç düzeyinden itibaren İngilizce sınıflarında yer verilmesi gerektiğini, söz eylem öğretimi için ayrılan zaman ve çabanın yeterli olmadığını, ikili çalışma etkinlikleri ve grup çalışma etkinliklerinin İngilizce söz eylem öğretimine katkıda bulunduğunu, söz eylem öğretiminde teknolojiden yararlanılması gerektiğini, farkındalık arttırıcı etkinliklerden ve alternatif değerlendirme yöntemlerinden biri olan konuşma portfolyolarından söz eylem öğretiminde yararlanılması gerektiğini ortaya koymuştur. Tüm bunlarla beraber görev odaklı ve beceri temelli derslerin söz eylem öğretiminde yer alması gerektiği vurgusu yapılmıştır. Bu anlamda ders kitabı hazırlayanlara, müfredat tasarlayıcılarına ve öğretmenlere bazı önerilerde bulunulmuştur. Tüm bu bulgular ve öneriler sonucunda, oluşturulacak söz eylem öğretim modeline dahil edilecek unsurlar belirlenmiş ve örnek ünite hazırlanmıştır.