Türkiye'de şahıs arşivciliği uygulamaları hakkında bir model önerisi: Azra Erhat Özel Arşivi örneği

Abstract

Şahıs arşivleri arşiv sahibinin yaşamına dair ipuçları barındıran birincil kaynaklardan oluşmaktadır. Bu arşivler sayesinde arşiv sahibinin hayata bakış açısı, çalışma tekniği, entelektüel çevresi, eğitim hayatı ve profesyonel yaşamı hakkında birtakım bilgiler elde etmek mümkündür. Arşivlerde yer alan materyaller, bireylerin toplumsal olaylara verdikleri tepkileri ve dönemin koşullarının günlük hayat içinde nasıl deneyimlendiğini de ortaya koymaktadır. Bu bağlamda seçimler, ihtilaller, savaşlar, doğal afetler ile teknolojik ve kültürel değişimlerin toplumda nasıl karşılık bulduğunu değerlendirme imkânı sunmaktadır. Bu yönüyle şahıs arşivleri, bireysel yaşam öykülerinin ötesine geçerek arşivin oluştuğu ve geliştiği döneme ilişkin sosyal, kültürel ve ekonomik yapının anlaşılmasına katkı sağlayan önemli bilgi kaynakları hâline gelmektedir. Bu çalışma, şahıs arşivlerini yalnızca korunması gereken belge toplulukları olarak değil, bireysel hafızadan toplumsal ve kültürel hafızaya uzanan dinamik ve çok katmanlı yapılar olarak ele almaktadır. Bu çerçevede, bireylerin arşiv oluşturma motivasyonları ile bu süreci biçimlendiren kişisel, toplumsal ve tarihsel etkenler incelenmiştir. Bunun yanı sıra şahıs arşivlerinin toplumsal, kültürel ve tarihsel bağlam içerisindeki işlevleri değerlendirilerek, bu arşivlerin kültürel mirasın aktarımındaki rolü ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında ayrıca şahıs arşivlerinin oluşum bağlamını ve içerik yapısını görünür kılmayı amaçlayan kavramsal ve yöntemsel bir arşivleme modeli önerilmektedir. Önerilen model, şahıs arşivlerinin düzenlenmesi ve tanımlanması sürecinde bireysel bağlamın korunmasını, arşivin oluşum / gelişim sürecinin izlenebilir kılınmasını ve arşiv içeriğinin araştırmacılar tarafından daha bütüncül, erişilebilir ve anlamlı biçimde değerlendirilebilmesini hedeflemektedir.